Suudi Arabistan’ın petrol ihracatı, geçen hafta drone saldırıları sonucu ülkenin Doğu-Batı boru hattının bir kısmının devre dışı kalmasıyla önemli bir darbe aldı. Bu durum, günlük 4-5 milyon varil petrolün küresel pazara ulaşmasını engelleyerek, petrol akışını durdurdu. Onarımların ne kadar süreceği netlik kazanmazken, Associated Press, onarım sürecinin üç ila beş hafta sürebileceğini bildirdi.
1,200 km uzunluğundaki bu boru hattı, ülkenin doğusundaki ana petrol üretim alanlarını Kızıl Deniz kıyısındaki Yanbu limanına bağlıyor. Bu sayede Suudi petrolü, 28 Şubat’ta başlayan ABD-İsrail-Iran savaşının etkisiyle büyük ölçüde kapalı kalan Hürmüz Boğazı’nı bypass edebiliyor.
Dünyanın en büyük ikinci petrol üreticisi olan Suudi Arabistan’ın ham petrol akışını sürdürme becerisi, küresel enerji piyasaları açısından büyük önem taşıyor. Al Jazeera, uzmanlara, kalıcı alternatiflerin neler olduğu ve bu kesintinin dünya genelindeki alıcıları nasıl etkileyeceği konusunu sordu.
İhracat %70’ten Fazla Düştü
Suudi Arabistan’ın toplam ham petrol yüklemeleri, Ocak ve Şubat aylarında 7,5 milyon varil/gün seviyesini aşarken, Ağustos’ta bu rakam yaklaşık 2,3 milyon varil/güne, Eylül’ün ilk yarısında ise 2,1 milyon varil/güne geriledi. Bu düşüş %70’ten fazladır. Analistler, gerçek yükleme rakamının biraz daha yüksek olabileceği uyarısında bulunuyor; zira Hürmüz Boğazı’nda izleme cihazlarını kapatan shuttle tankerleri, her zaman veri raporlarına yansımıyor.
Suudi Arabistan Petrolünü Nasıl İhraç Edebilir?
Suudi ihracatları, iki kıyı geçişine dayanıyor; doğudaki Hürmüz Boğazı ve batıdaki Kızıl Deniz. İhracat ya Suez Kanalı ve Sumed Boru Hattı üzerinden kuzeye, ya da Bab el-Mandeb Boğazı üzerinden güneye gerçekleştiriliyor.
Birinci Yol: Hürmüz Boğazı
Krizin öncesinde, Suudi Arabistan’ın ham petrolü genellikle Hürmüz Boğazı üzerinden gemilerle ihraç ediliyordu. Hürmüz, Körfez’i Umman Körfezi’ne ve ötesindeki açık deniz ile bağlayan kritik bir geçittir. Suudi Arabistan, yaklaşık 7-8 milyon varil/gün petrol ihraç ediyordu ve çoğu deniz yoluyla yükleme, Ras Tanura ve Ras el-Ju’aymah terminallerinde gerçekleşiyordu. Bu yıl, yüklenmelerin yaklaşık 5,4 milyon varil/gün civarında olduğu bildirildi.
Bu rota, Asya’ya ulaşmanın en hızlı ve en ekonomik yoludur; zira Asya, Suudi ham petrolünün en büyük alıcısıdır.
Karanlık Gemiler ve Gemi Grupları
Batı boru hattı kapandığı ve Kızıl Deniz’in güney rotası tehlikeli hale geldiği için, Suudi Arabistan uzmanlara göre, Hürmüz geçişinde yaşanan kısıtlamalar, artan maliyetler ve fiziksel saldırı riski ile sınırlı kalmak zorunda. “Doğu-Batı boru hattı kapalı olduğunda, Suudi Arabistan’ın seçenekleri kısıtlı. İlk olarak Hürmüz Boğazı üzerinden daha fazla ham petrol sevkiyatı yapmayı düşünecek” diyor LSEG Data & Analytics’den Rishi Rajanala.
“Körfez üreticileri, şu anda tanker temin edilebilirliğine, sigorta ve nakliye maliyetlerine bağlı olarak, dağıtımlarını bu şekilde yapıyorlar. İkinci olarak, Batı kıyısındaki ve Mısır’ın Ain Sukhna ve Sidi Kerir terminallerindeki depolanan ham petrolü kullanmak ve üçüncü olarak, boru hattının hasar durumuna bağlı olarak kademeli yeniden başlatmaktır” dedi Richard Matthews. Ayrıca, tankerlere izleme cihazlarını kapatıp “karanlık” geçiş yapmalarının riskleri azaltabileceğinden bahsetti.
İkinci Yol: Doğu-Batı Boru Hattı
Suudi Arabistan’ın ham petrolünün çoğu doğuda üretiliyor. Aramco’nun Doğu-Batı boru hattı, Ghawar ve Abqaiq tesilerini Yanbu limanına bağlıyor. Bu boru hattı, 1981’de İran-Irak savaşı sırasında, Hürmüz Boğazı’na olan bağımlılığı azaltmak amacıyla inşa edilmiştir ve maksimum kapasitesi yaklaşık 7 milyon varil/gündür.
Yanbu’dan ham petrol iki türlü yol alabiliyor: güneyde Bab el-Mandeb Boğazı’na veya kuzeyde Suez Kanalı’na.
Güney, Bab el-Mandeb Üzerinden
Asya’ya giden sevkiyatların Bab el-Mandeb Boğazı’ndan geçmesi gerekiyor. Ancak İran yanlısı Husilerin Eylül ayında gerçekleştirdiği askeri operasyonlar sonucunda, Yemen’in Mocha limanı ve Dhubab kasabasını ele geçirdi ve şu anda boğazı kontrol ediyorlar. Ayrıca, Suudi Arabistan’a yönelik deniz ambargosu ilan ettiler.
Kuzey, Suez Kanalı Üzerinden
Güney çıkışı kapandığı için, Asya’ya ulaşmak isteyen tankerlerin kuzeye yönelmesi gerekiyor. Petrol tankerleri doğrudan Suez Kanalı’ndan geçebilir ya da Ain Sokhna terminalinde yüklerini boşaltarak Sumed boru hattı ile Akdeniz’e ulaştırabilirler. Çok Büyük Ham Petrol Taşıyıcıları (VLCC’ler), tam yük ile kanaldan geçemediği için Ain Sokhna’da kısmi boşaltma yapmak zorundalar. HSBC Global Investment Research’a göre, Aramco, Yanbu askıya alınmadan önce aynı türde bir “sefer” planlamıştı.
Tankerlerin Asya alıcılarına ulaşması, Cebelitarık Boğazı’ndan batıya ve İyi Umut Burnu’ndan geçmek anlamına geliyor; bu yolculuk yaklaşık 13,140 deniz mili (yaklaşık 24,335 km) sürmektedir. Bu da Hürmüz üzerinden yapılan 10 günlük yolculuğun yaklaşık 3,370 deniz miline (6,241 km) göre neredeyse bir ay daha uzun sürmesine sebep olmakta ve nakliyeyi çok daha pahalı hale getiriyor.
Bazı uzmanlar, Doğu-Batı boru hattının daha kısa sürede operasyonlara döneceğini ve Suudi petrollerinin daha sürdürülebilir seviyelere döneceğini öngörüyor. Eğer kesinti birkaç hafta uzarsa, depolanan ham petrol azalacak ve yağmurda olan üretim seviyeleri üzerindeki baskı daha da artacak.
Pazarlar Üzerindeki Etki
Petrol fiyatları şu anda stoklar ve stratejik rezervlerden yapılan salınımlarla dengeleniyor. Ancak, bölgesel kesintilerin devam etmesi durumunda fiyatların artabileceği bekleniyor; Brent petrolü, şu anda 105 doların üzerinde işlem görüyor.
Suudi Arabistan, dünyanın en büyük petrol ihracatçısıydı ve ana alıcıları Asya ve Avrupa rafinerileri, özellikle de Çin’dir. Ancak, bu durumu hissetmeye başlayan alıcılar, iptal edilen nakliye nedeniyle alternatif kaynaklar aramak zorunda kalıyorlar. “Birkaç Avrupa rafinerisi, iptal edilen Suudi yükleri nedeniyle Kuzey Denizi ve Amerika ile Orta Asya’dan yük aramaya başladı” diyor Rajanala.
Suudi Arabistan’ın Gelirleri Üzerindeki Etki
Aramco’nun petrol ve petrol ürünleri satışları, Suudi hükümetinin gelirlerinin yarısından fazlasını oluşturmaktadır. Sürekli durum, kamu maliyesine büyük zarar verebilir. UBS Research, 2026 bütçe açığının, ilk hedef olan %3.3’e karşılık, GSYH’nin %5’ine ulaşmasını öngörüyor.
Lousi Vincent-Gave, Suudi petrolünün global piyasalardaki akışını sağlama konusunda belirsizlikler yaşandığını belirterek, eğer Suudi Arabistan dünya genelinde petrol akışını sürdüremezse, hükümetin varlık satışına gitmek zorunda kalabileceğini vurguladı.