NATO’daki ABD Büyükelçisi Matthew Whitaker, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın Hormuz teklifi için “reddetmekte haklı olduğunu” ifade etti ve Tahran’ın önerisini “yarım önlemler” ve “hayali anlaşmalar” olarak nitelendirdi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ise pazar günü yaptığı açıklamada, İran’ın hâlâ arabuluculardan Washington’un resmi yanıtını beklediğini belirterek, “Sadece müzakere edilmiş bir çözüm”ün çıkmazı aşabileceği ısrarında bulundu.
İran, ABD’nin deniz ablukasını kaldırması, petrol yaptırımlarını iptal etmesi ve Lübnan dahil bölgesel bir ateşkesi kabul etmesi durumunda Hormuz Boğazı’nı açıp nükleer görüşmelere bir hafta içinde yeniden başlayabileceğini teklif etmişti.
Trump, cumartesi günü bu planı açıkça reddetti, ancak Reuters’a konuşan bir ABD yetkilisi, arabulucular aracılığıyla “olumlu ve yapıcı” görüşmelerin devam ettiğini belirtti.
Whitaker, İran ekonomisinin “sakatlandığını” savunarak, ekonomik baskının Tahran’ı bir anlaşmaya istekli hale getirdiğini ifade etti. Whitaker, “Başkan Trump deniz ablukası ve yaptırımlarla büyük başarı elde etti. Ekonomileri çökmüş durumda. Tamamen iflas etmişler. Para birimleri zayıf, enflasyon yüksek ve biliyorsunuz ki umutsuzca bir anlaşma istiyorlar,” dedi.
ABD’nin pozisyonunun, İran’ın nükleer silah sahibi olamayacağı ve nükleer programını terk etmesi gerektiği olduğunu vurgulayan Whitaker, “Bu tür yarım önlemler veya kendilerini dünya sahnesinde iyi göstermek için sundukları hayali anlaşmalar kabul edilemez. Bu nedenle Başkan Trump’ın bunu reddetmesi doğru,” dedi.
Whitaker, ABD’nin Hormuz Boğazı’nda “tam kontrol” sağladığını ve Amerikan ablukasının İran gemilerini engelleyip diğer ticaretin geçişine izin verdiğini bildirdi. Yüksek akaryakıt fiyatlarına da değinen Whitaker, “Sonuçta, bu başarılı olduğunda ve bu savaşlar ABD ve müttefiklerinin lehine çözülünce, piyasada bol miktarda petrol, gaz ve dizel olacak ve bu da daha hızlı gerçekleşmeli,” diye ekledi.
Trump ise, İran’ın “çok kötü kaybettiği için” anlaşma yapmak istediğini belirterek, “Bir teklif yaptılar ama ben reddettim,” dedi. Trump, İran’ın “boğazı derhal açtığı” bir anlaşma yapmak istediğini ifade etti.
Araghchi, İran’ın Hormuz teklifi için belirlediği koşulların değişmeyeceğini ve müzakerelerdeki tutumlarının bu koşullara dayandığını açıkladı. “Müzakerecilerin ilettiği koşullar bu çerçevede açık bir şekilde anlatıldı,” ifadesini kullandı. Ayrıca, “İran İslam Cumhuriyeti’nin diplomasi yolunu denemediği konusunda hiç kimseyi suçlayamazlar,” diyerek İslam Cumhuriyeti olarak müzakere yolunu kapatmadıklarını vurguladı.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Washington’un baskı kampanyasının ülkeleri ve bankaları Tahran ile bağlarını kesmeye zorladığını bildirdi. Türkiye ve Umman, Mahan Air’in seferlerini durdurduğunu açıkladı. Bessent, “Bu çabalar sonuç veriyor,” dedi.
Araghchi, İran’ın Hormuz teklifi için resmi bir ABD yanıtı beklediklerini ve bu yanıtın Tahran’ın bir sonraki kararını etkileyeceğini belirtti.