“Rusya’dan, sevgiyle.” Bu ifade ekim ayının en dikkat çeken cümlelerinden biri oldu. FBI Direktörü Kash Patel, MS NOW tarafından yayımlanan yanlış bir habere yanıt olarak X sosyal medya platformunda bu kelimeleri kullandı. James Bond filmine atıfta bulunan bu söz, ABD-Rusya enerji ilişkilerinin kritik bir döneminde gündeme geldi.
Washington’un Rus enerji ürünlerine yönelik yaptırım politikası ve dizel ticareti, bu durumu farklı bir perspektiften değerlendirmeye olanak tanıyor. Özellikle, Eylül ayında kabul edilen Rusya’yı hedef alan yaptırımlar, Washington’un Moskova’ya ekonomik baskıyı artırma çabalarının bir parçasını oluşturdu. Ancak Eylül ayındaki düzenlemeler ile Ekim’de verilen dizel lisansı birbirinin parçası olarak değerlendirilmemeli.
ABD’nin Rus fosil yakıtlarının ithalatına yönelik getirilen ana yasa, 8 Nisan 2022’de yürürlüğe giren Rusya Petrol İthalatının Durdurulması Yasası ile uygulanmaya başladı. Rus enerji şirketlerine yönelik yaptırımlar sonrasında genişletildi. Bu bağlamda, 18 Eylül 2026’da ABD Başkanı Donald Trump tarafından imzalanan Lindsey O. Graham Rusya ve İran’a Yaptırım Yasası, Rusya’nın enerji gelirlerini kısıtlama çabalarının bir devamı niteliğindedir.
Yaptırım yasaları ve belirli işlemleri onaylayan yürütme organı lisansları farklı hukuki araçlardır. Eylül ayındaki düzenlemenin Rus enerji ticareti üzerindeki etkisini değerlendirmek için hangi hükümlerin doğrudan ithalatı hedeflediği, hangilerinin üçüncü ülkelerle ticaret veya yaptırım delici ticareti ele aldığı ayrı ayrı incelenmelidir. 2022 yılına ait ithalat yasağının resmi metni, bu ayrımın anlaşılmasında anahtar bir referanstır.
9 Ekim 2026’da ABD Hazine Bakanlığı Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi (OFAC), Rus menşeli dizel yakıt alımlarını yetkilendiren Genel Lisans 135’i yayımladı. Belirli koşullara tabi olmak üzere bu lisans, ABD’ye dizel yakıt alımı, taşıma, yükleme ve boşaltma işlemlerine yönelik işlemleri 7 Nisan 2027’ye kadar onaylıyor. Ancak bu yetki, tüm Rus enerji ürünleri üzerindeki yaptırımların kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
Temel hukuki soru, OFAC tarafından kendi yaptırım kuralları çerçevesinde verilen iznin, Kongre tarafından kabul edilen ayrı bir federal ithalat yasağı ile nasıl uyumlu hale getirileceğidir. Yasal çerçevenin ötesinde, duyurulan tedarik miktarlarının ne derece gerçekleşeceği ve piyasalara ne kadar ek tedarik getireceği de önem taşımaktadır.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yapılan telefon görüşmesinin ardından, ABD Başkanı Donald Trump, Rusya’nın ABD ve küresel piyasalara anında 300.000 tonun üzerinde dizel tedarik edeceğini açıkladı. Başlangıçta belirtilen 300.000 ton, yaklaşık 2.25 milyon varile eşdeğerdir. Ancak bu duyurulan miktar, geçmişte yapılan teslimatlar olarak değerlendirilmemelidir. Türkiye’nin daha fazla dizel tedarik etme potansiyeli olup olmadığı ise belirsizliğini korumaktadır.
ABD’nin Rusya’dan dizel tedarik etme hamlesinin etrafında dönen bir başka önemli soru, duyurulan miktarların ülkenin tedarik açığını ne kadar hafifletebileceğidir. 12 Ekim’de S&P Global Commodity Insights tarafından yayınlanan bir analize göre, Rusya’nın dizel ihracatları son günlerde günlük 100.000 ile 150.000 varil arasında kalmıştır. Ancak Rusya’nın mevcut ihracatları dışında duyurulan miktarları karşılayıp karşılayamayacağı hala belirsizliğini korumaktadır.
Rusya, 2026 yılı Temmuz ayında deniz yoluyla 713.000 ton dizel ve gaz yağı ihraç ederken, bu rakam Ağustos’ta 535.000 tona düşmüştür. 1 Eylül ile 24 Eylül arasında ise toplam 448.000 ton olarak gerçekleşmiştir. 24 Eylül haftasında Karadeniz limanlarından herhangi bir dizel veya gaz yağı sevkiyatı yapılmamış ve Rusya’nın toplam deniz yoluyla ihracatı o hafta 81.000 tona gerilemiştir. Bu durum, Rusya’nın piyasalardaki fiyat baskılarını önemli ölçüde hafifletmekte yetersiz kalabileceğini göstermektedir.
ABD’nin Rus dizel lisansı kararı, sadece petrol ürünleri pazarında sıkı arz konusunda değil, aynı zamanda Rus enerji hedeflerine yönelik yaptırımların tutarlılığı açısından Avrupa için de sorunlar yaratmaktadır. Ek dizel sevkiyatları, piyasalara sınırlı bir rahatlama sağlarken, bu karar aynı zamanda Avrupa’nın enerji kaynaklarına yönelik politikasını ne kadar sürdürebileceği konusunda tartışmalara da yol açabilir.
Avrupa’da doğal gaz depolama önemli bir endişe kaynağıdır; bazı ülkeler depolama hedeflerini karşılamakta zorlanmaktadır. Richard Pratt’ın 8 Ekim’de RBN Energy’de yayımlanan bir blog yazısına göre, Avrupa Birliği genelinde doğal gaz depolama tesisleri %70’ten biraz fazla doluyken, Almanya’daki depolama tesisleri %59 seviyesindedir. Almanya, AB’nin toplam doğal gaz depolama kapasitesinin yaklaşık %22’sini temsil etmektedir; bu nedenle düşük depolama seviyesi, Avrupa’nın enerji güvenliği açısından kayda değerdir.
Almanya’da artan enerji maliyetleri ve azalan endüstriyel rekabet gücünün baskısı, Rus gazına dönüş olasılığını yeniden gündeme getirebilir. Şansölye Friedrich Merz, Avrupa’nın Rusya’ya karşı net siyasi tutumunu korusa da, Almanya’nın Alternatif Partisi (AfD) eş başkanı Alice Weidel, farklı bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Weidel, Rus enerji ithalatındaki yasağın kaldırılmasını ve hasar gören Kuzey Akım 2 boru hattı aracılığıyla doğal gaz tedarikine yeniden başlanmasını talep etmektedir. Bu durum, Almanya’nın enerji politikası açısından bir “iyi polis, kötü polis” dinamiği olarak yorumlanabilir. Artan enerji maliyetlerinin baskısı yoğunlaşırsa, Rus gazına dönüş meselesi bir kez daha Avrupa siyaseti içinde tartışma konusu olabilir.
Türkiye de Rusya’ya yönelik enerji politikalarının ekonomik ve jeopolitik boyutlarını aynı anda yönetmek zorunda kalan ülkeler arasında yer alıyor. Ankara, Rusya’dan boru hattı gazı almaya devam ederken, kaynak çeşitlendirmeye ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) portföyünü genişletmeye çalışıyor.
Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar ile Gazprom Yönetim Kurulu Başkanı Alexey Miller arasında 16 Ekim’de Moskova’da gerçekleşen görüşme, iki ülke arasındaki doğal gaz iş birliğinin gündemde kalmaya devam ettiğini gösteriyor. Görüşmenin ardından Bayraktar, doğal gaz alanındaki uzun süreli iş birliğinin tüm yönlerinin görüşüldüğünü ve ortaklığın ilerletilmesi için yeni fırsatların değerlendirildiğini açıkladı. Ancak, bu açıklama mevcut sözleşmelerin yenilendiği veya 2027 sonrası tedarik şartlarının belirlendiği anlamına gelmiyor. Uzun vadeli gaz sözleşmelerinin devam edeceği şartlarla ilgili belirsizlik sürerken, Türkiye bir yandan kısa vadeli sözleşmeler veya dönemsel anlaşmalar yoluyla Rus gazı alma yoluna gidebilir. Fiyat rekabetçiliği, iç talep, LNG pazarındaki koşullar ve Ankara’nın tedarik çeşitlendirme stratejisi bu süreçte belirleyici bir rol oynayacaktır.
Elbette, ABD’nin Rus dizel ithalatı için verdiği geçici izin ve Türkiye’nin Rus gazı alımını sürdürmesi aynı hukuki ve politik çerçevede değerlendirilemez. Ancak bu örnekler, enerji politikasının yalnızca siyasi tercihlerle şekillenmediğini göstermektedir. Ülkeler, yaptırımlar, tedarik güvenliği, fiyatlar ve endüstriyel ihtiyaçlar arasında denge kurmaya çalışıyor.
“Rusya’dan, sevgiyle” ifadesinin enerji piyasaları açısından daha geniş önemi burada yatıyor. Jeopolitik rekabet yoğunlaşsa da, tedarik güvenliği ve maliyet baskıları, Rus enerji tedarikçileriyle ticaret koşullarını yeniden tartışma açabilir. ABD’nin Rus dizeline verdiği geçici izin, Avrupa’da Rus gazına dönüş tartışması ve Türkiye’nin tedarik politikalarındaki esneklik, farklı örnekler olarak ortaya çıkıyor fakat hepsi, siyasi hedefler ile piyasanın ekonomik gerçekleri arasındaki gerginliğe işaret ediyor.