Norveç’in Svalbard takımadalarında bulunan Longyearbyen kasabasında yaşayanlara, sudaki ağır metal kirliliği nedeniyle musluk suyunu içmemeleri uyarısı yapıldı.
TRT Haber’in aktardığına göre dünyanın en hızlı ısınan bölgelerinden birinde yer alan kasabasında, artan sıcaklıklar yıllardır donmuş halde bulunan toprağın çözülmesine neden oluyor.
Bu süreçte açığa çıkan kayaçlardan sızan metaller, kasabanın temel içme suyu kaynağı olan Isdammen Gölü’ne karışıyor.
Kuzey Kutbu’nda, Kuzey Kutbu’nun coğrafi noktasına yaklaşık 800 mil (1.287 kilometre) uzaklıkta bulunan Longyearbyen, küresel ortalamanın 5 ila 7 katı hızla ısınıyor.
Sonbahar sıcaklıklarındaki artışın on yılda 4 santigrat dereceye kadar ulaştığı belirtiliyor.
Bilim insanlarına göre su kirliliğinin arkasında iki temel etken bulunuyor: Permafrost olarak bilinen ve yıl boyunca donmuş kalan toprağın çözülmesi ile eski bir maden kasabası olan bölgenin jeolojik yapısı.
Svalbard Üniversite Merkezi’nde Arktik jeolojisi uzmanı Marjolaine Verret, donmuş toprağın çözülmesiyle pirit minerali içeren kayaçların suyla temas ettiğini belirtiyor. Halk arasında “aptal altını” olarak da bilinen pirit, su ve oksijenle temas ettiğinde oksitlenerek asit oluşturuyor. Bu asit de kayaçlardaki ağır metallerin su kaynaklarına karışmasına yol açıyor.
Kasabadaki temel sorun ise manganez kirliliği. Yetkililer, Eylül 2025’te su kaynaklarındaki manganez seviyesinin Norveç Halk Sağlığı Enstitüsünün litre başına 50 mikrogramlık tavsiye edilen sınırının 25 katına çıktığını tespit etti.
Manganez seviyeleri düşse de içme suyu yasağı sürüyor
Manganeze uzun süre yüksek düzeyde maruz kalmak, özellikle çocuklarda ve bebeklerde nörolojik sorunlara yol açabiliyor.
Kirliliğin tespit edilmesinin ardından belediye, kasabada yaşayan yaklaşık 2 bin 600 kişi için acil önlemler aldı. Yerel bir fabrikanın filtrelediği temiz suyun, bir süpermarkette kurulan merkezi tank aracılığıyla ücretsiz dağıtılmasına başlandı. Aynı zamanda kirliliğinin nedenlerinin incelenmesine başlandı.
Manganez seviyeleri daha sonra düşse de bu yılın başlarında yapılan ölçümlerde sülfat ve nikel seviyelerinin de tavsiye edilen içme suyu sınırlarını aştığı belirlendi. Bu nedenle musluk suyunun içilmesine yönelik yasak devam ediyor.
Longyearbyen Belediye Başkanı Terje Aunevik, manganez seviyelerinin tehlikeli düzeyde olmadığını belirtse de yetkililerin sağlık kılavuzlarına uymak zorunda olduğunu söyledi. Aunevik, su kalitesinin iyileştirilmesi için tamamen yeni bir su şebekesine ihtiyaç duyulabileceğini ifade etti.
Svalbard’da sıcaklıkların sık sık sıfırın altına düşmesi, altyapı çalışmalarını da zorlaştırıyor.
Aunevik, Norveç’te insanların musluk suyunu içebilmeyi her zaman doğal karşıladığını, ancak artık suyu dışarıdan temin edip taşımak zorunda kalmanın zorlayıcı olduğunu söyledi.
Diğer Arktik yerleşimleri de risk altında
Verret’e göre Kuzey Kanada ve Alaska da benzer risklerle karşı karşıya kalabilir. Pirit ve ağır metal bakımından zengin kayaçların yanı sıra donmuş topraklar, Arktik bölgesinin başka kesimlerinde de bulunuyor.