İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, 27 Ekim’de yapılacak genel seçimler öncesinde kamuoyuna güncellenmiş bir güvenlik doktrini sundu.
Başbakanlık Ofisi tarafından 18 Ekim’de duyurulan ve Ulusal Güvenlik Konseyi’nin katkılarıyla şekillenen bu çalışma, İsrail’in bölgedeki müttefiklerini, rakiplerini ve etki alanlarını sınıflandıran detaylı bir haritayı içeriyor.
Yeni doktrin, tehdidi tanımlanan unsurları içeriden etkisiz hale getirmeyi, ikinci bir yöntem olarak onlarla yüzleşmek yerine, tampon bölgeleri genişletmeyi ve yeni bölgesel ortaklıklar kurmayı amaçlıyor.
Al Jazeera, bu yaklaşımın, İsrail’in komşuları üzerindeki son askeri operasyonları sırasında etkili bir şekilde uygulandığını belirtiyor.
Haritayı şekillendiren siyasi bloklar ve müttefikler
Netanyahu’nun sunduğu harita, yalnızca egemen devletleri değil, aynı zamanda silahlı grupları, fiili yönetimleri ve çeşitli güçlerin kontrolündeki bölgeleri de bloklar halinde sınıflandırıyor.
Haritadaki “ittifak” ve “dost” terimleri, bu varlıklarla resmi ve bağlayıcı ortaklıkların kurulduğunu ifade etmiyor.
İsrail-Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) eksenindeki “Altıgen İttifak” ve bu grubu “dost” olarak tanımlanan partiler mavi ve açık mavi tonlarında gösteriliyor.
Bu grup, Azerbaycan, Yunanistan, Güney Kıbrıs, Suriye’nin As-Suwayda bölgesinde bulunan Dürzi toplumu, Halifa Hafter kontrolündeki doğu Libyalı bölgeler, Etiyopya, Somaliland, Puntland, BAE destekli eski Güney Geçiş Konseyi’nin kontrolündeki Yemen bölgeleri ve Sudan’daki Hızlı Destek Kuvvetleri’nin kontrolündeki alanları içeriyor.
Türkiye, Mısır, Pakistan ve Suudi Arabistan’ın oluşturduğu “Sünni Elmas İttifakı”, yeşil ve açık yeşil tonlarıyla gösterilirken, bu kümeye Azerbaycan, Suriye, Katar, Kuveyt, Suudi destekli Cumhurbaşkanlığı Yönetim Konseyi’nin kontrolündeki Yemen bölgeleri, Eritre, Sudan, Batı Şeria, Ürdün, Lübnan hükümeti, Kuzey Kıbrıs ve Somali dahil ediliyor. Libya’da ise hem Trablus merkezli batı yönetimi hem de Hafter’in hakimiyetindeki doğu yönetimi bu blokla bağlantılı olarak gösteriliyor.
Kırmızı ve pembe renklerde tanımlanan İran ve Direniş Ekseni, Irak’taki Haşd el-Şabi, Hezbollah’ın faaliyet gösterdiği Lübnan’ın doğu ve güney bölgeleri, Ansar Allah’ın kontrolündeki Yemen bölgeleri ve Hamas’ın yönettiği Gaza’yı kapsıyor. Haritada Rusya ise bu blok için “dost” statüsüyle pembe renkte işaretleniyor.
Pembe ve sarı işaretler, NATO üyeleri, ittifak ortakları ve Washington’la dostane ilişkileri olan aktörlerin etrafında da kullanılıyor. Ayrıca, bloklar arasındaki geçirgenliği gösteren hatlar da mevcut.
Örneğin, Azerbaycan, hem İsrail-BAE ekseninin hem de Türkiye liderliğindeki bloğun bir dostu olarak iki tonlu şeritlerle sunulurken, Hindistan tüm tarafların “dost” olarak sınıflandırılan tek aktörü öne çıkıyor.
Bahsi geçen haritanın, 1978 yılından bu yana İsrail hükümetleriyle etkileşimde bulunan Almanya merkezli Friedrich Ebert Vakfı’ndan Marc Saxer ve Marcus Schneider tarafından Mayıs ayında hazırlandığı bildiriliyor.
Seçim öncesi “kaçınılmaz lider” söylemi
Netanyahu, devam eden yolsuzluk soruşturmaları ve 7 Ekim 2023 saldırıları ve sonrasındaki çatışmalardaki yönetimi üzerindeki eleştirilerle, güç elde etmeyi hedefleyerek seçmenlerin karşısına çıkıyor.
Al Jazeera’nın analizine göre, güvenlik doktrini ve haritanın seçim arifesinde yayımlanması, Netanyahu’nun kendisini İsrail’i koruyabilecek tek yetkili lider olarak konumlandırma stratejisi üzerine kurulu.
Eski ABD Başkanı Donald Trump’tan gelen destekle Netanyahu, sunumunda Beyaz Saray’da bir yönetim değişikliği olasılığına dikkat çekti.
İki yıl içinde Washington’da İsrail’e mesafeli ya da düşmanca bir yönetim göreve gelebileceğini belirten Netanyahu, bu ihtimal nedeniyle ülkesinin ittifak ağını genişletmesi ve bölgesel olarak cazip bir ortak haline gelmesi gerektiğini ifade etti.
Mohanad Hage Ali, Carnegie Orta Doğu Merkezi’nde araştırma müdür yardımcısı olarak, bu sunumun rakip bloklar ve güvenlik koridorları üzerine inşa edilmesinin toplumsal varoluş kaygılarını derinleştirdiğini belirtti.
Hage Ali’ye göre, bu yaklaşım, seçmenlerin sert bir lider ihtiyacını pekiştiriyor ve Netanyahu, bu güvence aracılığıyla belirsizlikten çekinen nüfuslardan destek toplamaya çalışıyor.
İsrail muhalefetinden sert eleştiriler
Dokümanın yayımlanması, İsrail iç politikasında tepkilere yol açtı.
Yashar Partisi lideri ve eski genelkurmay başkanı Gadi Eisenkot, çalışmayı “gerçek bir güvenlik doktrini ile hiçbir ilgisi olmayan, sloganlarla doldurulmuş iki boş sayfa” olarak eleştirdi.
Eisenkot, Netanyahu hükümetinin 7 Ekim’deki olaylarda “İsrail tarihinin en büyük başarısızlığı ve felaketi” ile sorumlu olduğunu vurguladı ve ardından tırmanan bölgesel çatışmaların da her cephenin alevler içinde kalmasına neden olduğunu belirtti.
Eisenkot, dokümanın bir stratejik boşluğu ortaya çıkardığını savunurken, başbakanın yanıltıcı seçim vaatlerine dikkatleri çekmek için korkuları yeniden canlandırdığını ifade etti.
Eski başbakan Yair Lapid de, metni yüzeysel olarak nitelendirdi. Lapid, “Netanyahu’nun mevcut standartları göz önüne alındığında, bu dokümanın bir yapay zeka sohbet robotunun ücretsiz versiyonu kullanılarak yazıldığı izlenimi veriyor” dedi.
Lapid, sadece başlıklar içeren bir metnin doktrin olarak değerlendirilemeyeceğini ve bu çabanın başbakanın neden olduğu felaketleri örtbas etmekten başka bir şey olmadığını ekledi.
Tampon bölge modeli
Strateji belgesinde yer alan tampon bölge kavramı, İsrail’in sınır ötesi topraklar üzerindeki doğrudan askeri kontrol kurmasını öngörüyor.
Al Jazeera, Gazze ve güney Lübnan’daki mevcut işgal koşullarının bu politikanın pratik yansımaları olduğunu belirtiyor.
Mohanad Hage Ali, askeri kontrolün kalıcı hale getirilmesine dayanan bir planın yeni çatışmalara ve etnik temizlik riskine neden olabileceği konusunda uyardı.
Hage Ali, Sudan’daki Hızlı Destek Kuvvetleri ve Hafter güçlerinin İsrail-BAE ekseninde yer almasının Arap dünyasında meşruiyetlerini zedeleyebileceğini de ekledi.
Bu seçimin Netanyahu’nun iç önceliklerini yansıttığını savunan Hage Ali, “İsraillilerin düşünceleri, müttefiklerinin itibarı ve bu ittifakların sürdürülebilirliğinden daha önemli hale geliyor.” dedi.
Netanyahu’nun yılın başında gündeme getirdiği “ittifaklar altıgeni” önerisi, Hindistan, Yunanistan, Güney Kıbrıs ve belirtilmemiş Arap, Afrikalı ve Asyalı ülkeleri kapsıyor ve henüz resmileşmedi.
Uluslararası analizler, girişimi bağlayıcı bir savunma pakti yerine diplomatik bir marka geliştirme çabası olarak nitelendirirken, gözlemciler, Hindistan gibi aktörlerin sert bloklar yerine ticari çıkarları ve tarafsızlığı önceliklendirdiğini hatırlatıyor.
Son olarak, Hage Ali, sunulan haritanın Tahran hükümeti ve müttefikleri için propaganda materyali sağlayacağını ve İsrail’in bölgesel yayılma ve hakimiyet hevesleri olduğuna dair argümanları güçlendireceğini ifade etti.