Tarımsal Araştırma Enstitüsü (TAE) Türkmenköy İstasyonu’nda, 21 çeşit zeytinle kurulan adaptasyon parselinde, öne çıkan çeşitlerin tanıtımı yapıldı.
Türkmenköy’de TAE İstasyonunda 2014’de kurulan parselde, erkenciliği, yağ verim, sofralık kalitesi ve genel verimi ile önce çıkan çeşitler hakkında bilgi verildi.
Karaca
TAE Müdürü Cem Karaca katılımcılara yaptığı konuşmada, adaptasyon çalışmalarının uzun soluklu olduğunu, 2010’da başlayan çalışmaların sonuçlarını şimdi almaya başladıklarını kaydetti.
Karaca, Ada’ya getirilen yeni zeytin çeşitlerinin adaptasyon çalışmalarının devlet tarafından üstlenilmesinin çok önemli olduğunu, çünkü üreticilerin TAE’nin yaptığı denemelerden elde ettiği sonuçlar üzerine parsellerini oluşturduğunu kaydetti.
Karanfil
TAE Ziraat Yüksek Mühendisi Hüseyin Karanfil ise, zeytin alanında 2010’da yerli zeytinin genotipinin belirlenmesi için çalışma başlattıklarını, Ada’da yaygın olarak yetiştirilen yerel tipini 2024’te Ada Yerlisi olarak tescil ettirdiklerini belirtti. Karanfil, “Bu bizim için en değerli sonuçtu” dedi.
Yanlış çeşit seçimi üretici için ağır kayıplara yol açabilir
Deneme parselini Türkiye’de seçtikleri zeytin çeşitleriyle 2014’de kurduklarını anlatan Karanfil, zeytincilikte yıllarca emek verilmesi ardından verim alınmaya başlandığını, yanlış çeşit seçiminin üretici için ağır kayıplara yol açabileceğini, TAE’nin kuruluş amaçlarının bir tanesinin bu mağduriyetleri önlemek olduğunu ifade etti.
İncelemelerinde geç verime yatan çeşitlerin verimi düşük olduğu yöndeki algının da yanlış olduğunu gördüklerini belirten Karanfil, Ada Yerlisi’nin ilk yıllarda geriden geldiğini, bunun gençlik kısırlığının yüksek olduğunu gösterdiğini, ancak son yılda diğer çeşitlere göre iyi gelişim gösterdiğini kaydetti.
Ülke iklimini yansıtmak düşüncesiyle ağaçlara sulamanın kısıtlı yapıldığını da aktaran Karanfil, bir parsele haftada bir su verilirken, başka bir parsele ise 3 haftada 1 su verildiğini söyledi.
Deneme parselinde mukayese amaçlı ektikleri Ada Yerlisi’nin dışında 20 çeşit bulunduğunu kaydeden Karanfil, 2026’da parseldeki ağaçlardan yüzde 90-95’nin verim almaları nedeniyle deneme parselini halkın ziyaretine açma kararı aldıklarını ifade etti.
Ülke zeytin yağı açısından çok özellikli
Zeytincilik alanında yapılan denemelerin yanında zeytinle ilgili yasa düzenlemeleri hayata geçirdiklerini, tağşiş veya yağ asidinin ölçülebildiği laboratuvar kurduklarını kaydeden Karanfil, ancak zeytin yağı kalitesinin göstergelerinden biri olan polifenol (güçlük antioksidanlar) değerini ölçme imkanlarının henüz bulunmadığını kaydetti.
Kıbrıs’ın kurak iklime sahip olması nedeniyle zeytin ağacının da kurak iklimde strese girdiğini, bunun neticesinde de meyvesinin polifenol oranının arttığını anlatan Karanfil, bu nedenle ülkenin zeytin yağı açısından çok özellikli olduğunu kaydetti.
TAE zeytin çalışmalarını Türkiye Kalkınma Ekonomik İş Birliği Ofisi’nin desteği ile yürütüyor.
Kaliteli zeytin yağı
Hüseyin Karanfil, kaliteli zeytin yağı elde etmek için hasadın meyve yeşilken yapılması, sıkımın ise doğru sıcaklıkta ve doğru süre bekletilerek (hamur şeklinde) yapılması gerektiğini, ancak ülkede genellikle sıkımın yanlış yapıldığını, bekletme süresi kısaltılarak sıcaklığın arttırıldığını belirtti.
Ülkede genellikle ezilen zeytinin 25-30 dakika bekletildiğini ifade eden Karanfil, Yunanistan’da ziyaret ettiği bir değirmende, siyah zeytinin sıkıma kabul edilmediği, ezilen zeytinlerin de 1 saat 45 dakika bekletilerek 22 derecede sıkıldığını söyledi
Karanfil, yeşil zeytinden, yağın az çıktığını ancak polifenol değerinin yüksek olduğunu, bunun en kıymetli zeytin yağı olduğunu; siyah benek görülen zeytinlerden (içi yeşil) çıkan yağın yağ miktarı ve polifenol oranının yüksek olduğunu; içi siyahlanan zeytinlerden elde edilen yağın ise polifenol oranı ve genel olarak kalitesinin düşük olduğunu ifade etti.
Zeytin hasadı en geç siyah ben görüldüğünde yapılmalı
Karanfil, zeytinde hasadın en geç siyah ben görüldüğünde yapılması gerektiğini vurguladı.
Çalışmanın henüz tamamlanmadığını, bilimsel rapor hazırlanacağını kaydeden Karanfil, gelinen aşamada öne çıkan çeşitlerin fidanlarının ithalatına izin verilmesi için taleplerini ilgili Bakanlığa ilettiklerini kaydetti.
Özellikleri öne çıkan çeşitler şöyle sıralandı: Eşek Zeytini(iri, sofralık), Sarı Ulak (hem sofra hem yağlık), Gemlik, Butko (verime erken yatır, sofra ve yağlık ancak gövde ağaç sarı kurduna hassas), Sinop 4-14 (yüksek verim), Domat (sofralık), Girit (yağlık, geçci, kuraklığa dayanıklı), Uslu (verim yüksek, her yıl verim), Çilli (yağ ve sofralık, yüksek verim ve her yıl verim), Memecik (yerli zeytin özellikleri, verim yılında yüksek verim), Eğri Burun (yüksek verim, yağlık).
Haber ve Fotoğraf: İbrahim Diran
