Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, COP31 Liderler Zirvesi’nde, iklim felaketini durdurmak için fosil yakıtlardan yenilenebilir kaynaklara adil geçiş çağrısı yaptı.
Guterres, 2035’e kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin üç katına çıkarılması ve fosil yakıt kullanımının en az yüzde 5 azaltılması gerektiğini söyledi.
Guterres, Antalya’da düzenlenen BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) Liderler Zirvesi Açılış Programı’nda konuştu.
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ev sahipliği ve organizasyon için teşekkür eden ve “İklim konusunda ilk görevimiz gerçeği söylemektir.” diyen Guterres, iklim krizinin hızlı ilerlemesinin “acı bir gerçek” olduğunu belirterek, “2025’teki emisyonlar tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Sıcaklık rekorları kırılmaya devam ediyor. Son dört yıl, tarihin en sıcak yılları oldu. Ve fosil yakıt sektörü, gezegenimizi yok ederken hala devasa karlar elde etmeyi sürdürüyor.” ifadelerini kullandı.
Guterres, iklim felaketlerinin, dünya çapında insanların yaşamlarını, geçim kaynaklarını ve ekonomileri sarstığına dikkati çekerek, şöyle devam etti:
“Bu yol, karşılıklı olarak garantili bir yıkıma götürüyor. Bilim, bu seviyenin üzerine çıkmanın artık kaçınılmaz olduğunu söylüyor. On bir yıl önce Paris’te dünya, küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlamayı taahhüt etmişti ancak bilim bize pes etmemizi söylemiyor. Bize daha sıkı mücadele etmemizi söylüyor. Gerçek şu ki bu sınırın ne kadar aşılacağını, ne kadar süreceğini ve ne kadar yıkıcı olacağını belirleme gücü elimizde.”
Bu sınırın aşılmasının kalıcı bir kader değil, geçici bir ihlal olmasını sağlayacak güce sahip olunduğunu vurgulayan Guterres, “Bunun için liderlik gerekiyor. Gerçeği biliyoruz. Şimdi buna göre harekete geçmeliyiz. İklim eylemi, termometredeki rakamlar üzerine bir mücadeleden daha fazlasıdır. Hayatlarımız ve çocuklarımızın geleceği için mücadele ediyoruz.” dedi.
“Tüm ülkeler üzerine düşen görevi yerine getirmeli”
Guterres, gelecek on yıla yön verecek şekilde son on yıldan çıkardığı üç ders olduğunu belirterek, ilk derse atıfla sözlerini şöyle sürdürdü:
“On yıl önce, güneş enerjisi dünyadaki elektriğin yüzde birini üretiyordu. Geçen yıl ise küresel elektrik talebindeki artışın neredeyse dörtte üçü tek başına güneş enerjisiyle karşılandı. On yıl önce satılan her yüz arabadan biri elektrikliydi. Bu yıl ise bu oran neredeyse her üç arabadan birine ulaşacak. Temiz enerji, artık dünyanın büyük bir bölümünde yeni elektrik üretiminin en ucuz kaynağıdır ve siyasi engellerin en şiddetli olduğu yerlerde bile ilerlemeye devam ediyor. Bu da bizi ikinci derse götürüyor, fosil yakıtların dayanakları çöküyor. İnsanlığın dörtte üçü, fosil yakıt ithal eden ülkelerde yaşıyor. Kendilerinin yaratmadığı ve kontrol edemediği fiyat şoklarının esiri durumundalar. Son dönemdeki çatışmalar, bunun kronik güvensizliğe ve yaşam maliyetlerinde çöküşe yol açan bir reçete olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Bilime dayalı, adil, düzenli ve eşitlikçi şekilde fosil yakıtların kullanımından vazgeçilmesini hızlandırmanın zamanı geldi ancak bu zorluğun boyutunu küçümsemeyelim. Fosil yakıtlar, dinozorların izinden gitmelidir. Bu kendiliğinden gerçekleşmeyecektir. Dinozorların bir lobi grubu yoktu. Fosil yakıtların ise var. Stratejileri basit, bilimi çarpıtmak, politikaları geciktirmek, eylemi geciktirmek, hesap vermeyi geciktirmek.”
Guterres, fosil yakıt bağımlılığına son vermenin zamanının geldiğine işaret ederek, “Üçüncü ders en zor olanı, dünya çok yavaş ilerliyor. Küresel emisyonların her yıl yaklaşık yüzde 6 oranında düşmesi gerekiyor. Mevcut ulusal planlar, şartlı olanlar da dahil, en iyi ihtimalle bunun üçte birini sağlayabiliyor. Bu planlar tam olarak uygulanmış olsa bile, bu yüzyılın sonunda dünya 2,5 derecenin üzerine çıkacak ve bu süreçte tehlikeli ve geri dönüşü olmayan kritik eşikleri aşacaktır. Olağanüstü bir hızlanmaya ihtiyacımız var. Gezegenimiz ısınıyor. Zaman daralıyor. Ya başaracağız ya da yanacağız.” diye konuştu.
İklim adaletinin gelecek on yılın en belirleyici zorluğu olduğunu dile getiren Guterres, “Ülkelere ekonomilerini dönüştürmelerini talep ederken, bunu yapmaları için gerekli imkanları onlardan esirgememeliyiz. Çin dışındaki gelişmekte olan ve yeni gelişen ekonomiler, insanlığın neredeyse üçte ikisine ev sahipliği yapmaktadır ancak küresel temiz enerji yatırımlarının beşte birinden azını almaktalar. Çoğu, borçlanmak için iki ila üç kat daha fazla ödeme yapıyor. Uygun fiyatlı temiz enerjiye erişemezlerse, bu boşluğu fosil yakıtlar dolduracak ve emisyonlar on yıllar boyunca sabit kalacak. Ayrıca savunmasız topluluklar uyum sağlayamazsa, istikrarsızlık sınırların ötesine yayılacak. Ortak sorumluluk, ortak güvenlik ve ortak faydalara dayanan yeni bir İklim Adaleti Anlaşmasına ihtiyacımız var.” ifadelerini kullandı.
Guterres, “ortak ancak farklılaştırılmış sorumluluklar ilkesi”nin uygulanması gerektiğini vurgulayarak, şöyle devam etti:
“Tüm ülkeler üzerine düşen görevi yerine getirmeli. Gelişmiş ülkeler emisyonlarını daha hızlı azaltmalı ve söz verdikleri finansman ve teknolojiyi sağlamalı. Gelişmekte olan ekonomiler, fosil yakıtlardan yenilenebilir enerji kaynaklarına geçişlerini hızlandırmalı. Gelişmekte olan ülkeler, uyum sağlamak için büyük çaplı destek almalı. İklim Adaleti Anlaşması dört temel üzerine kuruludur, birincisi, fosil yakıtlardan adil bir geçişi hızlandırmak. Liderler, özellikle de gelişmiş ülkelerin liderleri, 1,5 derece hedefine bağlı olduklarını iddia ederken fosil yakıt üretimini genişletmeye devam edemezler.”
2035’e kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesi en az 3 katına çıkmalı
Guterres, Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNEP) karbon emisyonuna ilişkin son raporunun, 2035’e kadar küresel yenilenebilir enerji kapasitesinin 2025 seviyelerine kıyasla en az üç katına çıkması ve buna karşılık, karbon yakalama teknolojisi uygulanmayan kömür santrallerinden elde edilen elektrik üretiminin de en az yüzde 75 azalması gerektiğini ortaya koyduğuna dikkati çekti.
Söz konusu santrallerden elde edilen elektrik üretiminin 2040’a kadar neredeyse tamamen ortadan kaldırılması ve petrol ile doğal gaz kullanımının yaklaşık üçte bir oranında azaltılması gerektiğine işaret eden Guterres, her hükümetin de politika ve yatırım planlarını bu hedeflerle uyumlu hale getirmesi gerektiğini vurguladı.
Guterres, bunun da işçileri koruyarak hazırlanmış güvenilir ulusal yol haritalarıyla mümkün olduğunu dile getirerek, şu ifadeleri kullandı:
“Bu, yeni kömür projesine hayır demek demektir. 1,5 derece hedefini daha da ulaşılmaz hale getirecek yeni petrol ve gaz altyapılarına hayır demek demektir. Metan emisyonlarını büyük ölçüde azaltmak. Yenilenebilir enerji kaynaklarını, elektrik şebekelerini, depolama sistemlerini ve temiz elektrifikasyonu ışık hızında genişletmek. Ormanları, okyanusları ve biyolojik çeşitliliği korumak. Bir seçim yapmamız gerekiyor. Ya bu geçişi planlayacağız ya da bunun bedelini kaos ve geçim kaynaklarının yitirilmesiyle ödeyeceğiz.”
Küresel sıcaklığın 1,5 derecenin üzerine çıkılmasının uyum konusunda dönüştürücü bir yaklaşım gerektirdiğine dikkati çeken Guterres, bunun da uluslararası toplumun gelişmekte olan ülkeleri desteklediği yeni nesil ulusal uyum planlarını zorunlu kıldığını ifade etti.
Guterres, herkesin erken uyarı sistemine ulaşabilmesi gerektiğini vurgulayarak, her topluluğun sel, kuraklık ve deniz seviyesinin yükselmesinden korunması gerektiğini söyledi.
Uyum çabaları sınırlarına ulaştığında, kayıp ve hasarlara yönelik desteğin hızlı ve erişilebilir olması gerektiğini kaydeden Guterres, iklim finansmanının yeterli ve kolayca erişilebilir olması gerektiğini vurguladı.
Guterres, “Gelişmiş ülkeler, 2035’e kadar yılda en az 300 milyar dolarlık finansman sağlanmasına öncülük etmeli ve o tarihe kadar uyum finansmanını en az üç katına çıkarmak için net aşamalar içeren somut planlar ortaya koymalı. 1,3 trilyon dolarlık hedef, gelişmekte olan ülkelere akan gerçek bir finansman haline gelmelidir ve bu, her finansman kaynağının üzerine düşen görevi yerine getirmesini gerektiriyor.” dedi.
Kalkınma bankalarının 2030’a kadar yıllık 120 milyar dolarlık Bakü taahhüdünün ötesine geçmesi gerektiğini belirten Guterres, hissedarların bu kurumlara daha fazla kredi verebilmeleri için yetki vermesi ve daha fazla özel yatırımın harekete geçirilmesi gerektiğini aktardı.
Guterres, savunmasız gelişmekte olan ülkelerin ihtiyaçlarını ve koşullarını daha iyi karşılamak için daha yenilikçi araçlar devreye sokması gerektiğini ve bağışçıların, “Yeşil İklim Fonu” ve “Kayıp ve Hasara Müdahale Fonu”na kaynak aktarımı yapması gerektiğini ifade etti.
Özel yatırımcıların gelişmekte olan ülkelerdeki geçiş sürecini desteklemesi gerektiğini dile getiren Guterres, “Güney-Güney işbirliği, teknolojiye ve finansmana erişimin genişletilmesine giderek daha fazla katkıda bulunmalıdır.” dedi.
“Kirliliğe neden olanlar bedelini ödemeli”
Genel Sekreter Guterres, son 3 ayda en büyük 9 petrol şirketinin 95 milyar dolar kar elde ettiğine dikkati çekerek, fosil yakıtlar üzerinden kar elde edenlerin neden oldukları zararın masraflarını karşılamaya katkıda bulunması gerektiğini ifade etti.
Kayıp ve hasar fonunun yaklaşık 600 milyon dolar topladığını dile getiren Guterres, bu miktarın söz konusu şirketlerin 14 saatte elde ettiği karla aynı olduğunu söyledi.
Guterres, hükümetlerin bu karları vergilendirmesi ve bu gelirleri savunmasız ülkelerin toparlanmasına yardımcı olmak için kullanma zamanının geldiğini belirterek, “Kirliliğe neden olanlar bedelini ödemeli.” dedi.
Ayrılıkçı bir yaklaşım yerine işbirliğinin tercih edilmesi gerektiğini kaydeden Guterres, “Ticaret engelleri, teknoloji tekelleri ve jeopolitik rekabetle bölünmüş bir dünya, daha pahalıya mal olan, daha uzun süren ve milyarlarca insanı geride bırakan bir geçiş süreci anlamına gelir.” ifadesini kullandı.
Ülkelerin her konuda anlaşmasına gerek olmadığını ancak tek başına çözemeyeceği sorunlar için işbirliği yapması gerektiğini vurgulayan Guterres, “İklim sürecinin kendisi de gelişmelidir. Müzakereler önemlidir ancak başarı, sahada ölçülmelidir.” dedi.
Guterres, BM bünyesinde, elektrik şebekeleri, kritik mineraller, metan ve erken uyarı sistemleri konularında ve “Climate Promise Forward” girişimi aracılığıyla ülkeleri ve ortakları bir araya getirdiklerini aktararak bunun bir model haline gelmesi gerektiğini kaydetti.
Bu durumu bir fırsat olarak gördüğüne işaret eden Guterres, “Tarih bize daha temiz ekonomiler, daha adil toplumlar ve daha güvenli bir dünya inşa etmek için olağanüstü bir fırsat sundu. Sürdürülebilir kalkınma, barış, güvenlik ve insan onuru için iklim gündemi budur.” dedi.
İklim mücadelesinin ön saflarında yer alanlara hitap eden Guterres, “Sizler bu mücadelenin vicdanısınız ve sizler, günümüz dünyasındaki en güçlü ve en zengin çıkar gruplarının bazılarına karşı duruyorsunuz. Oysa diğerleri sadece engeller gördüğünde, sizler imkanlar gördünüz. Diğerleri gecikmeyi kabul ettiğinde, sizler harekete geçilmesini talep ettiniz. Diğerleri başka tarafa baktığında, sizler gerçeği söylediniz.” ifadelerini kullandı.
Guterres, gelecek yıldan itibaren BM genel sekreterliği görevinin sona ereceğini belirterek, şunları kaydetti:
“Gelecek sene, artık genel sekreter olmayacağım ancak her zaman şuna güvenebilirsiniz, hakikati söylemeyi bırakmayacağım. Bunun için savaşmayı bırakmayacağım. Sizinle birlikte omuz omuza duruyor olacağım. Bir savunucu ve destekçi olarak. Birlikte, iklim kriziyle ilgili gerçeği söylemeye devam edelim. Bu gerçeğin gerektirdiği önlemleri almaya devam edelim ve bizim elimizde olduğunu bildiğimiz sürdürülebilir gelecek için mücadele etmeyi sürdürelim. Bu yolda her adımda sizinle birlikte olacağım.”