Almanya, Avusturya ve Danimarka’nın da aralarında bulunduğu beş Avrupa Birliği (AB) ülkesi, pazartesi günü Ruanda’da bir göçmen geri gönderme merkezi kurma planını, Ruanda’nın üst düzey yetkilileriyle birlikte tanıttı. Bu, AB dışındaki ilk böyle bir tesis olacak.
Daha önce Yunanistan ve Hollanda’nın da yer aldığı grup, insan hakları örgütlerinin endişelerine rağmen, “geri dönüş merkezi” açmayı hedefliyor. Bu adım, AB’nin göçmenlik kurallarını sıkılaştırdığı bir dönemde atıldı.
Avusturya Şansölyesi Christian Stocker, Viyana’da düzenlenen beş ülke masasında yaptığı açıklamada, “Eğer kendi ülkelerine dönmeleri mümkün değilse, gelecekte oturum hakkı olmayan kişiler Ruanda gibi üçüncü bir ülkeye geri gönderilecek,” dedi.
Stocker, “Bugün göç politikalarında gerçekten tarihi bir paradigma değişimi başardığımız için mutluyum,” şeklinde konuştu.
Stocker ile birlikte konuşan Ruanda İçişleri Bakanı Vincent Biruta, planın “partner ülkede kalma hakkı kalmayan insanlara ikinci bir şans sunacağını” belirtti.
Toplantı öncesinde Viyana’da yaklaşık 100 protestocu bir araya gelerek “AB-Ruanda anlaşmasını durdurun!” yazılı pankartlar taşıdı.
Bu ilan, AB’nin 2024’te başlattığı deportasyonları artırma çabalarının bir sonucu olarak ortaya çıktı. Üç yıl boyunca göçmen sayısının azalma göstermesi, AB’nin Afrika ve Orta Doğu’daki birçok ülkeyle yaptığı anlaşmalara bağlanıyor.
Ancak göç, hala tartışmalı bir konu olmaya devam ediyor ve sağcı partilerin yükselişine katkı sağlıyor. Politika yapıcıların dikkatleri, şu anda AB dışına gönderilmesi gereken kişilerin sadece %30’unun geri döndüğü geri gönderme sistemini iyileştirmeye yöneldi.
Bu yılın başında, yetkililere daha fazla gözaltı yetkisi veren ve geri dönüş merkezleri oluşturulmasına olanak tanıyan bir AB reformu onaylandı. Destekçileri, bu tür merkezlerin deportasyonları kolaylaştırabileceğini ve düzensiz göçmenler için caydırıcı bir etki yaratabileceğini savunuyor.
Eleştirmenler ise bu merkezlerin etkinliğini sorguluyor ve benzer projelerin karşılaştığı zorluklara dikkat çekerek, göçmenlerin belirsizlik içinde kalabileceği “yasal kara delikler” olabileceğini öne sürüyor.
Ruanda’nın seçimi de endişeleri artırdı; İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Ruanda’nın “muhalefeti bastırma, keyfi gözaltı ve gözaltındaki kötü muamele” konusundaki köklü siciline dikkat çekti. Ayrıca, komşu Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki silahlı bir anti-hükümet grubuna destek verdiği iddia ediliyor.
2022 yılında Ruanda, Britanya ile benzer bir anlaşma yapmıştı ancak bu anlaşma daha sonra Londra tarafından iptal edildi. Ruanda, ABD’nin tartışmalı göçmenlik planı çerçevesinde de göçmen almıştı. AB’nin planının, reddedilen sığınmacıları Ruanda’ya göndermesi öngörülüyor.
Beş AB ülkesi, 2027 yılına kadar bir merkezin faaliyete geçmesini umuyor. Diplomalı kaynaklar, Ruanda’daki merkezin başlangıçta deneme amaçlı işletileceğini ve her bir ülkeden yaklaşık 20 göçmen gönderileceğini belirtti.
Bu merkezin bir gözaltı tesisi olmayacağı, Kigali’nin ise bazı göçmenlerin ülkede kalıp çalışma imkanı bulabileceğini vurgulamak için “karşılama merkezi” adı vermeyi düşündüğü ifade edildi.
Bunun yanı sıra, Birleşmiş Milletler Uluslararası Göç Örgütü (IOM) yardımcı bir rol oynayabilir. Avrupa Temel Haklar Ajansı (FRA), olası bir düzenlemenin “AB hukukunu tam olarak gözetmesi gerektiği” uyarısında bulundu.
