Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki Ebola salgınını uluslararası kamu sağlığı acil durumu olarak belirlemeye devam etti. Güvenlik sorunları, finansman eksiklikleri ve etkilenen topluluklara ulaşmadaki zorlukların yanı sıra enfeksiyon ve ölüm sayılarının artmaya devam ettiğine dikkat çekti.
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, acil durum komitesinin toplantısının ardından bu kararı çarşamba günü duyurdu. Komite, salgını gözden geçirerek uluslararası acil durum statüsünün devam etmesini önerdi.
Tedros, X platformunda yaptığı açıklamada, “Tüm hükümetlerin ve ortakların iş birliği yaparak yanıtı daha da güçlendirmelerini ve önümüzdeki aylarda toplulukları korumak için gereken kaynakları artırmalarını talep ediyoruz” dedi.
Ayrıca, sağlık çalışanlarının, tıbbi tesislerin ve acil müdahale ekiplerinin güvenliğini sağlamak için yetkililere ve silahlı gruplara çağrıda bulundu. Devam eden çatışmalar, kontrol çabalarını sürekli olarak sekteye uğratıyor.
Salgın, nispeten nadir görülen Bundibugyo Ebola virüsü suşundan kaynaklanıyor ve Kongo’nun kaydedilen en büyük Ebola salgını haline geldi. DSÖ verilerine göre, 15 Mayıs’ta ilan edilen salgınla birlikte 11.300’den fazla enfeksiyon ve 5.500’den fazla ölüm kaydedildi.
Salı günü Cenevre’deki merkezde konuşan Tedros, her hafta 400 ile 500 arasında yeni enfeksiyon bildirildiğini, bu durumun salgının kontrol altına alınmasının ne kadar zor olduğunu ortaya koyduğunu belirtti.
DSÖ, ayrıca belirtilen Ebola tedavi merkezleri dışında meydana gelen olağanüstü yüksek ölüm sayısına dikkat çekerek, birçok hastanın zamanında tıbbi yardım almadığını vurguladı.
Doğrulanmış ölümlerin yaklaşık üçte ikisi tedavi tesisleri dışında gerçekleşirken, çocuklar doğrulanmış enfeksiyonların dörtte birinden fazlasını ve ölümlerin üçte birini oluşturuyor. Tedros, “Çocuklar korkunç bir bedel ödüyor” dedi.
Salgının ölçeği ve hızı, kamu sağlığı yetkililerini endişelendiriyor. Enfeksiyon ve ölüm sayıları, Batı Afrika’daki 2014-2016 Ebola salgınının ilk altı ayında kaydedilen oranların neredeyse iki katı hızda artıyor. Bu salgın, 28.600’den fazla insanı etkileyip 11.000’den fazla ölüme neden olmuştu.
Kongo, daha önce birçok Ebola salgını yaşadı, ancak mevcut salgın kadar büyük bir ölçeğe ulaşmadı. Ülke, 17. salgınını yaşıyor ve bu salgın, 2018-2020 döneminde kaydedilen önceki rekoru aşmış durumda.
Mevcut salgın, kalıcı güvensizlik, tıbbi kaynaklardaki boşluklar ve etkilenen bölgelerdeki yanıt koordinasyonundaki sorunlar nedeniyle kontrol altına alınması son derece zor bir süreç. Sağlık çalışanları, gözetleme ekipleri ve tıbbi araçlar, dışarıdan gelenlere karşı güvensizliğin arttığı topluluklarda saldırılara maruz kalıyor; bu da enfeksiyonları tespit edebilme, temasları izleyebilme ve insanların tedaviye başvurmasını sağlama çabalarını karmaşık hale getiriyor.
Tedros, güvensizliği salgını kontrol altına almanın en büyük engellerinden biri olarak nitelendirerek, şiddetin tıbbi ekiplerin çalışmalarını zayıflattığını uyardı. Doktorlar Derneği (Medecins Sans Frontieres) da geçen hafta ilk merkezinin dışında kalan birçok Ebola salgını noktasına tıbbi malzeme ve personelin ulaşamadığını belirtti.
Yanıt, işçi anlaşmazlıkları ve sağlık çalışanlarının maaş ödemelerindeki gecikmelerle daha da zayıfladı. Bazı sağlık personelinin Ağustos ayından beri maaş alamadığı ve bu durumun grevlere neden olduğu bildiriliyor. Tedros, ödeme gecikmelerinin yanıtı yavaşlattığını belirtti. Kongo hükümeti ise sorunu çözmek için çalıştığını ifade etti.
Finansman da büyük bir endişe kaynağı haline geldi. Yaklaşık 2.9 milyar dolar değerinde yardım taahhüt edilmesine rağmen, verilen sözlerin yarısından azı kullanıma sunulmuş durumda. DSÖ, uluslararası bağışçıların Kinşasa hükümetiyle daha yakın iş birliği içinde çalışarak mevcut kaynakların etkilenen topluluklara ulaşmasını sağlamalarını istedi.
Mevcut zorluklara rağmen, DSÖ, Bundibugyo suşuna karşı özel olarak geliştirilmiş iki deneysel aşının tanıtılmasını planlıyor. Aşının, salgını kontrol altına almak için yeni bir araç sunma potansiyeli taşıdığı düşünülüyor. Adaylarla birlikte, aşının ikinci aşama klinik denemelerine 26 veya 27 Kasım’da doğu Kongo’daki salgının merkez üssü olan Bunia’da başlaması bekleniyor. Aşıların, daha önce tamamlanan birinci aşama denemelerini başarıyla geçtiği açıklandı.
Aşılardan biri, Oxford Üniversitesi tarafından geliştirilen adenovirüs tabanlı ChAdOx1; diğeri ise Moderna tarafından geliştirilen mRNA-1469’dur. Şu an Ligand Bundibugyo suşuna karşı onaylı bir aşı veya tedavi bulunmuyor, bu nedenle hedef odaklı aşıların geliştirilmesi, uzun vadeli yanıtın önemli bir parçası haline geliyor.
İki aday, DSÖ tarafından desteklenen Tumaini denemesi çerçevesine entegre edilecek. Bu klinik araştırma, tedavinin güvenliği, etkinliği ve bağışıklık tepkisi oluşturma kapasitesini değerlendiriyor. Deneme, onaylı Zaire suşuna karşı bir aşı olan Ervebo’yu 23 Ekim’de test etmeye başladı; araştırmacılar, bu aşının Bundibugyo suşuna karşı da koruma sağlayıp sağlayamayacağını inceliyor.
DSÖ yetkilisi Meg Doherty, daha 140’tan fazla kişinin Tumaini denemesine katıldığını ve daha binlerce ek kişinin katılmasının beklendiğini söyledi. Araştırma, başlangıçta Bunia’da tek bir noktada gerçekleştiriliyor. Ancak bunun başka bölgelere de yayılması bekleniyor. Eğer ikinci aşama denemeleri tatminkar güvenlik ve bağışıklık tepkisi sonuçları gösterirse, adaylar daha geniş bir üçüncü aşama denemesine geçiş yapabilir.
Ebola, enfekte kişilerle doğrudan temas veya kirlenmiş malzemeler yoluyla yayılır ve kanamalı ateş dahil olmak üzere ciddi hastalıklara yol açabilir. Son elli yılda virüs, Afrika genelinde 15.000’den fazla insanın ölümüne neden oldu.
