Kyiv, Ukrayna – Rus Hava Kuvvetleri (RAF) başkanı Aleksandr Chayko, damadının öldüğü bir patlamadan kıl payı kurtuldu. Chayko, Temmuz ayının son haftasında 55 yaşına girdi ve 1 Ağustos’ta Moskova’nın merkezindeki lüks bir İtalyan restoranında geç bir doğum günü partisi düzenliyordu.
Ancak kutlama, kendisine ait bir bomba taşıyan ve restorana girmeye çalışan kimliği belirsiz bir kadın tarafından kesintiye uğradı. Rusya’ya göre, güvenlik görevlisi tarafından durdurulan kadının çantasındaki patlayıcı infilak etti ve en az beş kişinin ölümüne sebep oldu.
Kremlin, can kayıplarını doğrulamasa da, saldırıyı Ukrayna’nın Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’in hükümetinin “kanlı tentakulları”na mal etti.
Ukrayna, saldırı hakkında herhangi bir yorumda bulunmadı.
Chayko, Suriye’deki Rus müdahalesine liderlik etti ve 2022’nin başlarında Kyiv’in kuzeyinde Rus kuvvetlerini komuta etti. Ukrayna, onun savaş suçları işlediğini iddia ediyor.
Mayıs ayında Cumhurbaşkanı Vladimir Putin, onu Rusya’nın uzay programının askeri bileşenini kontrol eden RAF’ın komutanı olarak atadı. RAF’ın uyduları ve yer-fırlatma tesisleri, istihbarat toplama, navigasyon ve kara birlikleri ile insansız hava araçları ve füzelerin koordinasyonunu desteklemek amacıyla kullanılıyor.
Bu tesisler çoğunlukla batı Rusya’da bulunuyor ve yeni Ukrayna uzun menzilli insansız hava araçları ve füzeleri bu tesisleri hedef alabiliyor.
Almanya’nın Bremen Üniversitesi’nden araştırmacı Nikolay Mitrokhin, Al Jazeera’ye, “Ana fabrikalar az ve hepsi Ukrayna’nın füzeleri tarafından vurulabilecek mesafede” dedi. “Bu saldırılar, Rusya’nın tüm uzay programı ile ilgili sorunlara neden olabilir ve kesinlikle bu sorunları yaratacaktır” diye ekledi.
Haziran ayının sonlarında, Ukrayna insansız hava araçları, Moskova’nın dışında, sakin bir orman köyü olan Dubna’daki dev uzay iletişim merkezine saldırdı. Bu merkez, keşif uydularını yönetiyor ve askeri verileri işliyordu. Saldırı, 32 metre uzunluğundaki bir uydu antenine, donanım modüler komplekslere, merkezi kontrol panellerine ve teknik binalara zarar verdi.
Zelenskiy, 30 Haziran’da “Bu savaş nedeniyle Rusya’ya karşı koyduğumuz uzun menzilli yaptırımlar bir kez daha Dubna uzay iletişim merkezine ulaştı” dedi.
Rus yetkilileri, Dubna’da belirsiz bir binanın hasar gördüğünü ve altı aylık bir bebeğin hayatını kaybettiğini bildirdi. Ukrayna insansız hava araçları ayrıca, batı Rusya ve ilhak edilen Kırım’da üç daha küçük uzay iletişim merkezine de saldırı düzenledi.
ABD merkezli yazar ve Rus uzay programının önde gelen uzmanlarından Anatoly Zak, “Bu merkezler çok pahalı ve inşaat açısından oldukça emek yoğundur,” diyerek bu tesislerin başka bir altyapıya işlevlerinin aktarıldığını ifade etmenin zorluğunu vurguladı. “Jeostatik uyduları yönettikleri için bunlar belirli bir lokasyona ‘bağlıdır’.”
Şu ana kadar kaybedilen uyduların yörüngeden çıktığına veya yönetilemez hale geldiğine dair bir belirti yok, ancak Zak, “Arka planda kesinlikle ciddi iletişim sorunları var” dedi.
23 Ağustos’ta Ukrayna insansız hava araçları, 1,800 km’den fazla uçuş yaparak Rusya’nın kuzeybatısındaki Arkhangelsk bölgesine ulaştı. Bölgesel yetkililer, yaklaşık 40 insansız hava aracının düşürüldüğünü öne sürdü, ancak en az ikisi, Rusya’nın askeri kozmodromu Plesetsk’in yakınlarına ulaşmayı başardı.
Hiçbir zarar görmedi. Bir gün sonra Roscosmos, ismi belirtilmeyen “askeri uydular” ile başarılı bir roket fırlatıldığını bildirdi. Ukrayna saldırısının zamanlaması, yeni yakıt ikmali yapılmış bir itici roketin kalkış için beklemesine denk gelecek şekilde ayarlandı.
Zak, “Plesetsk’i bombalamak için üç deneme yapıldı ve sadece hava saldırısı değil, tam olarak kalkışa hazır yakıtlı bir roket varken yapıldı,” dedi. Saldırılar, Putin’e kamuya mal olacak kadar ciddi bir şekilde rapor edildi.
Kremlin destekli Roscosmos uzay ajansının başkanı Dmitry Bakanov, “Ukraynalı ‘dostlarımız’ bu fırlatmanın gerçekleşmemesi için her şeyi yaptı,” dedi. Plesetsk’in fırlatma masasına veya roket montaj atölyesine zarar vermek için en az bir düzine insansız hava aracının gerekli olduğunu belirtti. Plesetsk’ten fırlatılan askeri uydular, Moskova’nın iddialarına göre Elon Musk’ın SpaceX şirketinin Starlink uydu modemlerine rakip olmak üzere tasarlanan Rassvet (Şafak) uydu filosunun bir parçasıdır.
Dünyanın en çok fırlatılan uzay aracı olan Sputnik 1, dünya üzerindeki ilk yapay uydu, bir fitness topu büyüklüğünde olup içinde sadece bir radyo vericisi ve üç gümüş-çinko bataryası barındırıyordu. 1957’de Sovyetler Birliği’nin ilk uydusunu fırlatmasıyla yaşanan “Sputnik anı”, ABD’nin Sovyetler Birliği’nin uzay teknolojisi ve bilimine öncülük ettiğini fark etmesiyle yaşandı.
Sputnik 1, dünyadaki ilk kıtalararası balistik füzeyi taşıyan modifiye edilmiş R-7 ile fırlatıldı. Nükleer başlıkları ABD’ye ulaştırabilecek olan bu roket teknolojisi, aynı zamanda bir uydunun yörüngeye yerleştirilmesi için de kullanıldı. R-7, Soyuz itici roketlerinin prototipi haline geldi ve bu roketler, Sovyet ve ardından Rus fırlatmalarını rutin ve hassas bir şekilde gerçekleştirdi.
Nasa’nın insanlı uzay uçuşu programının yardımcısı Mark Bowman, 2007’de bu muhabir ile yaptığı görüşmede, “Yağmur veya güneş ya da kar, hiç önemli değil” dedi. Soyuz roketlerinin üretildiği tek yer, Volga Nehri kıyısındaki Samara’daki Progress Roket ve Uzay Merkezi’dir ve Ukrayna füzeleri burada 15 Ağustos’ta saldırdı. Saldırı bir yangın çıkardı ve tesislerden birini hafifçe hasar gördü.
Luzin, “Şu ana kadar Samara’daki hasarın kritik olmadığını görüyoruz,” dedi. “Eğer kritik hale gelirse, Rusya Soyuz roketlerini üretemez, ancak mevcut roket stoku bir yıl boyunca yetecektir” diye ekledi. Komünist Moskova, uzay programının askeri bileşenini asla tanıtmadı ve “uzayın barışçıl keşfi” üzerine vurgu yaptı.
SSCB, uzaya bir köpek, bir insan ve bir kadın gönderen ilk ülke olmasının yanı sıra dünyanın ilk uzay istasyonunu da fırlatan ülkeydi. 1988’de Buran uzay mekiği, insansız bir yörünge uçuşunu tamamlayıp otomatik olarak iniş yapan ilk uzay mekiği oldu. SSCB, Venus ve Mars’a insansız uzay sondaları gönderdi ve ayın karanlık yüzünün ilk fotoğraflarını çekti. Sovyet uzay programında önemli rol oynayan bazı figürler, bugün Ukrayna olan bölgelerde doğmuştur ve 1991’deki Sovyet çöküşünden sonra bazı kritik tasarım büroları ve üretim tesisleri burada faaliyet göstermeye devam etmiştir.
Rusya’nın 2014’te Kırım’ı ilhakı ve sonrasında Rus-Ukrayna ilişkilerinin bozulması sonrasında, Ukrayna uzay tesisleri Moskova ile uzun süredir devam eden bağlantılarını keserek, on yıllardır süren itici roket, yönlendirme sistemleri, elektronik ve diğer bileşenlerin tedarikini aksattı. Rusya’nın Ukrayna’yı işgali, sivil uzay programının uluslararası izolasyonunu da derinleştirdi ve Batılı hükümetler ve uzay ajansları bazı planlanan misyonları ve ortaklıkları askıya aldı veya iptal etti. Savaşın 2022’de başlamasının ardından, Avrupa Uzay Ajansı, ExoMars misyonu üzerinde Roscosmos ile işbirliğini sonlandırarak, Mars’ta geçmiş yaşam izleri aramak üzere tasarlanan Rus yapımı Kazachok iniş platformunu misyondan çıkardı.
Aynı yıl, Berlin, galaksi kümelerini haritalayan ve evrende kara delikler için tarama yapan Rus-Alman Spektr-RG uzay gözlemevindeki X-ışını teleskobunu kapattı. Doğuda kayda değer bölgeleri ele geçirmek uğruna “Putin, Rus uzay programını, Sovyet mirasının geri kalanını israf ettiği gibi israf edecek,” diyor Mitrokhin gibi analistler. Ancak Rusya, uluslararası uzay işbirliğinden tamamen kopmadı. Bazı ortaklıkların çökmesine rağmen, NASA ve Roscosmos, Uluslararası Uzay İstasyonu’nda birlikte çalışmaya devam ederken, Moskova da yeni projeler için Çin ve diğer Batı dışı ortaklara yöneldi.