Fransa, artan yaşam maliyetleri, iddia edilen polis şiddeti ve polis memurlarına yasal koruma sağlayan tartışmalı bir yasaya karşı bir kez daha ulusal boyutta gösterilere hazırlanıyor. Bu durum, önümüzdeki yıl yapılacak başkanlık seçimleri öncesinde huzursuzluğu körüklüyor.
Beşinci haftaya giren protestolar, okul işgallerinden yaşam maliyetine karşı gösterilere evrilerek, hükümetin kamuoyundaki sıkıntıları yönetimini sorgulayan daha geniş bir harekete dönüştü.
Bugün saat 13:00’te (GMT 12:00) Paris’te büyük bir miting planlanıyor. Başkentteki protestoya Sarı Yelek hareketi, liseli öğrenciler, sendikalar ve çocuk hakları için mücadele eden aktivistlerin katılması bekleniyor.
Çocuklara yönelik şiddete karşı kampanya yürüten Claire Bourdille, “Toplum kötü bir durumda,” dedi. “Bir nedeni diğerinden daha fazla önceliklendiremeyiz.”
Tartışmalı yasayla polisin silah kullanırken meşru müdafaa varsayımına sahip olması planlanıyor. Marine Le Pen’in aşırı sağcı Ulusal Birlik Partisi gibi yasayı destekleyenler, polislerin kendilerini savunurken aşırı güç kullanma suçlamasıyla karşılaşmamaları gerektiğini savunuyor. Ancak karşıtları, bu düzenlemenin güvenlik güçlerini hesap vermekten alıkoyacağını ve polislere ‘öldürme lisansı’ vereceğini iddia ediyor.
Yasa tasarısı, Fransa’nın alt meclisinden geçti ve şimdi senatoya sunulmayı bekliyor. Avukatlar, son gösterilerde polisin uyguladığı şiddeti kınayarak, protestocuların ellerinde, ayaklarında ve gözlerinde ciddi yaralanmalar olduğunu dile getirdi.
CGT sendikasından Karl Ghazi, devam eden gösteriler nedeniyle katılımın yorgunluktan etkilenebileceğini ifade etti. Geçen cumartesi ulusal boyutta gösterilere katılan kişi sayısının 146.000 olduğu tahmin edilirken, bu sayı önceki mitinglere kıyasla önemli ölçüde azaldı. Resmi verilere göre, önceki perşembe günü yapılan ulusal grevde 500.000’den fazla kişi gösteri yaptı.
Sendikalar, hükümetin önerdiği %0,6’lık asgari ücret artışını “kırıntılar” olarak nitelendirerek, salı günü bir grev daha çağrısında bulundular.
Gösteriler, son haftalarda iş yerlerinin yağmalanması, kamu binalarına saldırılar ve protestocuların ciddi yaralanmalarıyla sonuçlandı. Reuters araştırması, hükümetin yanıtının, kitlesel gözaltılar, polis şiddeti ve gösterilere getirilen kısıtlamalarla, hareketin yaşadığı sıkıntıları artırdığını ortaya koydu.
Gösteriler, eylül ayında devlet okullarındaki koşullara yönelik başlayan protestolardan Fransa’nın son yıllardaki en kötü sivil huzursuzluklarına dönüştü. Polis taktikleri, genç göstericilerin el ve göz kaybetmelerine dair raporların ardından yoğun eleştiri aldı. Birleşmiş Milletler ve diğer insan hakları uzmanları, okul işgalleri sırasında yaklaşık 7.000 küçüğün tutuklanmasını orantısız olarak nitelendirdi.
Riot polisinin gençlere sopalarla saldırması görüntüleri, anne-babaları, öğretmenleri, solcu politikacıları ve sendikacıları protestolara çekti. 17 Ekim’de Sarı Yelek hareketinin, benzin fiyatları ve yaşam maliyetleri konularında 2018 ve 2019 yıllarında Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron’un hükümetine karşı yeniden sokağa çıkmasıyla huzursuzluk tırmandı.
Şiddet, Paris, Marsilya ve Lyon’un bazı bölgelerinde polisin kontrolünü kaybetmesine neden oldu. Hırsızlar ve yağmacılar, tam bir mahalleyi ele geçirdi. Ardından yapılan protestolar genelde daha sakin geçse de, polis kalabalıkları dağıtmaya çalışırken, gaza karşı gelen protestoculara karşı sık sık göz yaşı gazı kullandı.
İçişleri Bakanlığı, Eylül ayından bu yana polis şiddeti iddialarıyla ilgili 161 soruşturma açıldığını duyurdu. İçişleri Bakanı Laurent Nunez, patlayıcı kalabalık kontrol silahları tarafından neden olunan yaralanmaları kabul etti, ancak bu silahların yasaklanması çağrılarını reddederek, polislerin kendilerini korumaları için bu ekipmanlara ihtiyaç duyduklarını vurguladı.
Nunez, 17 Ekim’deki şiddetin boyutunu abarttıklarını kabul ederken, 70.000 polis memuru ve jandarma konuşlandırılmasını, düzeni sağlamak için önemli bir adım olarak değerlendirdi. Ancak güvenlik güçleri saldırılara maruz kalmaya devam etti.
Hükümet, aşırı sol grupları ve fırsatçı yağmacıları, genellikle barışçıl gösterileri kötüye kullanarak iş yerlerine ve kamu binalarına saldırmakla suçluyor. Nunez, 17 Ekim’de ulusal çapta 500.000’den fazla kişinin, Paris’te ise 110.000 kişinin gösteri yaptığını söyledi. Binlerce aşırı sol aktivistin polise karşı durduklarını ve hükümet kurumlarına yönelik izinsiz yürüyüşler düzenlemeye çalıştıklarını iddia etti.
Ancak, üç polis memuru ve soruşturmalarla ilgili bir istihbarat yetkilisi, Reuters’a verdikleri demeçte, aşırı sol gruplarına atfedilen merkezi rolün doğrulanamadığını belirtti ve daha fazla araştırma yapılması gerektiğini ifade etti.
Şiddet, kamu binalarını da harabe etti. Marsilya’da, siyah giysili protestocular belediye binasına girdi ve Fransız cumhuriyetinin sembolü olan Marianne heykelini devirdi. Limoges’ta, isyancılar belediye binasını ateşe verirken, Lyon’daki turizm ofisi de yakıldı.
Adalet Bakanı Gerald Darmanin, 17 Ekim’den bu yana 4.900’den fazla şüphelinin gözaltına alındığını, bunlardan yaklaşık 2.290’ının yargıya sevk edildiğini ve 3 Kasım itibarıyla 404 kişinin hapis cezası aldığını açıkladı. Şüphelilerin çoğunun 18 ile 25 yaşları arasındaki genç erkeklerden oluştuğunu belirtti.
Hükümet, güvenlik operasyonlarını güçlendirdi, asker konuşlandırdı, sokağa çıkma yasakları uyguladı ve birçok gösteriyi yasaklayarak daha fazla şiddeti önlemeye çalıştı. Ancak, Uluslararası Af Örgütü ve diğer hak grupları, bu önlemlerin Fransa’yı otoriterliğe doğru sürükleme riski taşıdığını uyardı.
Bazı araştırmacılar, agresif polisin daha fazla çatışmalar teşvik ederek huzursuzluğu sürdürdüğünü savunuyor. Fransa Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi’nde sosyolog olan Fabien Jobard, “Gerilim, siyah blokların şiddetle provokasyon yapması ve güvenlik güçlerinin de şiddetle yanıt vermeye zorlanması durumunda artar,” dedi.
Gösteriler, Macron için giderek daha karmaşık bir sınav haline geliyor. Hükümeti, kamu maliyesinde zorluklarla karşı karşıya ve artık parlamentoda bir çoğunluğa da sahip değil. Hükümet, eğitimde iyileştirmeler önerdi ve planlanan asgari ücret artışını öne çekti ancak öğrenci temsilcileri ve sendikalar, bu tavizlerin yetersiz olduğunu savunuyor.