Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki Ebola salgını, bazı bölgelerdeki enfeksiyonların azalmasına rağmen, uzaktaki kırsal topluluklara yayılmaya devam ediyor. Silahlı grupların şiddeti, ölümcül virüsün kontrol altına alınma çabalarını tehdit ediyor.
Salgının üzerinden altı ay geçmesinin ardından, Ituri eyaletindeki Bunia ve çevresindeki erken merkezlerde vaka sayıları azalmış durumda. Birleşmiş Milletler Acil Yardım Koordinatörü Chikwe Ihekweazu, Cenevre’deki bir brifingde bazı tedavi merkezlerinin şimdi yarı kapasitelerle çalıştığını belirtti ve bu durumun ülkede bazı bölgelerde ilerleme kaydedildiğini gösterdiğini ifade etti.
Ancak bu azalma, diğer bölgelerde aynı şekilde yaşanmıyor. Kötü altyapı, zorlu araziler ve güvensizlik, sağlık çalışanlarının hastalara ulaşmasını ve virüsün yayılmasını önlemesini zorlaştırarak, izole topluluklarda enfeksiyonların artmaya veya devam etmeye devam etmesine sebep oluyor.
Ihekweazu, “İlerleme kırılgan ve yeterli değil,” diyerek, bireysel yerlerdeki iyileşmeleri genel salgının kontrol altında olduğu şeklinde yorumlamaktan kaçınılması gerektiğini vurguladı.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), uzaktaki bölgelerde enfeksiyonlara daha hızlı yanıt verilmesi gerektiğini vurgulayarak, vakaların tanımlanmasında ve tedavi tesislerinin kurulmasında yaşanan gecikmelerin virüsün daha fazla yayılmasına yol açabileceğini belirtti.
Güvenlik, en büyük engel olmaya devam ediyor. Birleşmiş Milletler Ebola yanıt koordinatörü Julien Harneis, silahlı şiddetin hem siviller hem de salgını kontrol etmeye çalışan sağlık ekipleri için acil bir tehdit haline geldiğini söyledi.
Son günlerde “ADF şiddeti nedeniyle daha fazla insan öldü, Ebola’dan daha fazla,” diyen Harneis, Cenevre’de yaptığı açıklamada, İslam Devleti ile bağlantılı olan Müttefik Demokratik Kuvvetler’in (ADF) oluşturduğu tehdidin daha ciddiyetle ele alınması gerektiğini ve saldırıların durdurulmasına yönelik daha güçlü önlemler alınması çağrısında bulundu.
Tehdit, Kasım ayının başında ADF savaşçılarının doğu Kongo’da üç sağlık çalışanı dahil olmak üzere 66 sivili öldürdüğü saldırıyla bir kez daha gözler önüne serildi. Afrika Birliği’ne ait kamu sağlığı ajansından alınan bilgilere göre, üç sağlık tesisi de yağmalanıp ateşe verildi.
Bu saldırı, sağlık çalışanlarının zaten zorlandığı bir bölgede Ebola yanıtını kesintiye uğrattı. Hastalar, şüpheli ve onaylanmış Ebola vakaları, sağlık tesislerinden kaçarken, 1.000’den fazla temaslı kayıptı ve birkaç onaylı vakadan hemen haber alınamadı. Bu durum, enfeksiyonların tespit edilememesi ve diğer topluluklara yayılma korkusunu artırdı.
Tıbbi tesislerin yok edilmesi, savunmasız nüfusların temel tedavi hizmetlerinden mahrum kalmasına neden oldu ve virüsü kontrol altına alma çabalarını daha da karmaşık hale getirdi.
Mevcut salgın, Bundibugyo virüsünden (BDBV) kaynaklanmakta olup, 15 Mayıs 2026’da ilan edilmiştir. Bu, Kongo’nun tarihi boyunca yaşanan en büyük Ebola salgınıdır ve dünya genelinde kaydedilen ikinci en büyük salgındır.
Kasım ayı ortalarına gelindiğinde, ülkede sekiz eyalette ve yaklaşık 68 sağlık bölgesinde 11.000’den fazla onaylı vaka ve 5.400’den fazla ölüm rapor edilmiştir. Ölümlü vaka oranı %49’a yaklaşırken, binlerce hasta iyileşmiştir.
Salgın başladığından beri sağlık otoriteleri tedavi kapasitesini, tanı hizmetlerini ve toplumsal etkileşimi artırdı. Virüsü test edebilen laboratuvarların sayısı da önemli ölçüde arttı, bu sayede sağlık ekipleri enfeksiyonları daha hızlı bir şekilde tanımlayabiliyor.
Ancak hastalığın coğrafi yayılımı, kontrol çabalarını karmaşık hale getirdi. Ituri en çok etkilenen eyalet olmaya devam etse de, son haftalarda Kuzey Kivu’da belirgin artışlar rapor edildi. Önceki sıcak noktalar olan Bunia, Mongbwalu, Rwampara ve Nizi’de enfeksiyonlar azalırken, diğer bölgelerde yayılım devam etmektedir.
WHO yetkilileri de her hafta yüzlerce yeni enfeksiyon kaydedildiğini belirterek, bazı bölgelerdeki ilerlemeye rağmen salgını kontrol etmenin zorluğuna dikkat çekti.
Doğu Kongo, yıllardır çeşitli silahlı grupların çatışmalarına sahne oldu ve bu durum toplulukları yerinden etmiş, altyapıyı zayıflatmış ve temel hizmetleri kısıtlamıştır.
ADF, bölgedeki yıllarında sivillere, güvenlik güçlerine ve sağlık tesislerine saldırılar düzenleyerek, insani yardım çalışanları için giderek daha tehlikeli bir ortam yaratmıştır. Güvensizlik, Ebola yanıt ekipleri için operasyonların askıya alınması, testlerin gecikmesi, temas takibinin kesintiye uğraması ve acil bakım gerektiren hastalara sınırlı erişim anlamına gelmektedir.
Sağlık tesislerine yapılan saldırılar topluluk güvenini de sarsmakta ve sürekli tıbbi hizmetlerin düzenli bir şekilde sürdürülmesini zorlaştırmaktadır.
Salgın yanıtı önemli ölçüde genişletilmiş olup, sağlık otoriteleri tanı testlerinin, tedavi yataklarının ve tıbbi personelin sayısını artırmıştır. Ayrıca, Bundibugyo virüsüne yönelik potansiyel aşı ve tedavilerin klinik denemelerine de başlanmıştır.
Ancak bu önlemler, sağlık çalışanlarının etkilenen nüfuslara güvenli bir şekilde ulaşabilmesine bağlıdır.
Silahlı grupların kontrolünde olan veya tehdit altında bulunan bölgelerde, tıbbi ekipler malzeme taşıma, tedavi merkezleri kurma ve virüsle temas eden kişileri izleme konusunda zorluklarla karşılaşmaktadır. Sağlık tesislerinin tahrip edilmesi, yeni enfeksiyonlar ortaya çıktığında yanıt verme kapasitesini daha da azaltmaktadır.
WHO ve ortakları, salgını kontrol altına almanın sadece tıbbi kaynakların artırılmasının ötesinde olduğunu sürekli vurgulamaktadır. Toplum katılımı, güvenilir gözetim ve uzaktaki nüfuslara erişim de en az bu kadar önemlidir.
Salgın, Kongo’nun ötesinde endişelere yol açmış olup, komşu ülkeler daha geniş bölgesel sağlık acil durumu sırasında ya da aşırı bulaşıcı vakalar bildirmiştir. Sürekli gözetim ve sınır ötesi koordinasyon, daha fazla yayılmayı önlemek için elzemdir.
İnsani yardım yetkilileri için zorluk giderek iki katına çıkmaktadır: Ölümcül bir virüsü kontrol altına alma çabası sürerken, onu durdurma görevindeki insanları korumak.
Bazı ilk sıcak noktalardaki enfeksiyonların azalması, kontrol önlemlerinin işe yaradığına dair kanıt sunmaktadır. Ancak hastalığın tıbbi yardımın ulaşmasının zor olduğu topluluklara ulaşmasında yenilenen şiddet, bu ilerlemeleri tersine çevirme riski taşımaktadır.