Ukrayna’nın Rus enerji altyapısına yönelik yoğunlaşan saldırıları, ülkede rafineri faaliyetlerini sekteye uğratarak dünyanın önde gelen petrol üreticisi ve ihracatçısı konumundaki ülkeyi petrol ürünü ithalatına itiyor.
AA muhabirinin yaptığı derlemeye göre, Rusya’nın enerji gelirlerini azaltarak savaşın finansmanını sekteye uğratmayı amaçlayan Ukrayna, son dönemde özellikle ülkenin rafineri ve ihracat altyapısını hedef alıyor.
Ağustosta Orsk, TANECO, Ilsky, Bashneft-Novoil ve Yaroslavl dahil çok sayıda rafineri saldırıların hedefi olurken, temmuz sonundan itibaren Volgograd, Saratov ve Ryazan gibi büyük tesislerde de üretim kesintileri yaşandı.
S&P Global Energy uzmanlarının tahminlerine göre, Rus rafinerilerinde işlenen ham petrol miktarı temmuzda günlük ortalama 3,7 milyon varile gerileyerek geçen yıl ortalamasının yüzde 28 altında gerçekleşti.
Rafineri faaliyetlerindeki bu düşüş benzin üretimine de yansırken, Moskova yakıt arzında darboğaza girdi. Bu kapsamda ülkenin benzin üretimi temmuz başında mevsimsel iç talebin yaklaşık yüzde 65’ini karşılayabilecek seviyeye kadar gerilerken, bazı bölgelerde akaryakıt istasyonlarında satışlara sınırlamalar getirildi.
Rus hükümeti, iç piyasadaki arz sıkıntısını hafifletmek amacıyla benzin ihracatına yönelik geçici yasağı 31 Ocak 2027’ye kadar uzatırken, petrol şirketlerinden sorun yaşanan bölgelere sevkiyatları artırmalarını istedi.
Dev petrol üreticisi benzin ithalatına yöneldi
Dünyanın ikinci büyük ham petrol üreticisi Rusya’da rafineri faaliyetlerindeki aksamalar nedeniyle iç piyasadaki yakıt arzında sıkıntı yaşayan Moskova yönetimi, ayrıca dış kaynaklardan petrol ürünü tedarikini artırma yoluna gitti.
S&P Global Commodities at Sea (CAS) ve Kpler gemi takip verilerine göre, Rusya, iç piyasadaki arz sıkıntısını hafifletmek için temmuz sonundan bu yana deniz yoluyla 1 milyon varilin üzerinde benzin ithal etti.
Bu doğrultuda, Hindistan menşeli toplam 1 milyon 6 bin varil benzin Mısır üzerinden Moskova’ya sevk edilirken, Fas’tan yüklenen menşei belirsiz 300 bin varillik benzin kargosu da ülkeye ulaştı.
Öte yandan Rusya, deniz yoluyla yapılan ithalatın yanı sıra Belarus ve Kazakistan’dan da benzin tedarik etti.
Sektör kaynaklarından derlenen verilere göre, Belarus’tan Rusya’ya demir yoluyla yapılan benzin sevkiyatı temmuzda önceki aya göre yüzde 13 artarak 212 bin tona ulaşırken, Kazakistan da aynı ay Rusya’ya yaklaşık 1000 tonluk benzin sevkiyatı gerçekleştirdi.
Ham petrol ve petrol ürünü ihracatında zıt seyir
Rafinaj sektöründe yaşanan aksaklıklar sürerken, Rusya’nın ham petrol ve petrol ürünü ihracatındaki ters yönlü seyir dikkati çekiyor.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, Rusya’nın petrol ürünü ihracatı temmuzda önceki aya göre günlük 400 bin varil azalarak 1,4 milyon varile geriledi. İhracat geçen yılın aynı dönemine göre de günlük 1,3 milyon varil düştü.
Buna karşın, ülkenin ham petrol ihracatı temmuzda aylık bazda günlük 200 bin varil azalarak 5,6 milyon varile gerilese de geçen yılın aynı ayına göre günlük 800 bin varil arttı. Bu durum, Rusya’nın ham petrol ihracatını sürdürebildiğini ancak rafinerilerine yönelik saldırıların benzin ve motorin üretimini sekteye uğrattığını ortaya koyuyor.
Rusya’nın güvenilir petrol tedarikçisi konumu sorgulanıyor
Energy Aspects Kıdemli Petrol Ürünleri Analisti Natalia Losada, AA muhabirine, Rusya’nın ağırlıklı olarak benzin ve jet yakıtı ithal ettiğini belirterek, “Bu oldukça sıra dışı bir gelişme ve Rusya’nın rafinaj sisteminin ciddi ölçüde zayıfladığını ortaya koyuyor.” dedi.
Losada, mevcut yakıt arzı üzerindeki baskının büyük ölçüde Ukrayna’nın saldırılarından kaynaklandığını ifade ederek, “Ukrayna’nın saldırılarının devam ettiği bir senaryoda küresel arz dengeleri, özellikle motorin piyasasında, önemli ölçüde sıkı kalabilir. Bununla birlikte, Rusya’nın yakıt talebinin kış aylarında yaza kıyasla azalması bir miktar rahatlama sağlayabilir.” değerlendirmesinde bulundu.
Oslo Üniversitesinde Doktora Sonrası Araştırma Görevlisi Francesco Sassi de Rusya’nın petrol ürünleri ithalatçısı konumuna gelmesinin ülkenin enerji güvenliği açısından risk oluşturduğuna dikkati çekerek, “Rusya’nın petrol ürünleri ithalatçısı konumuna gelmesi, Moskova’nın enerji güvenliği açısından açık bir tehdit oluştururken, uzun vadede ekonomik olarak sürdürülemez.” yorumunu yaptı.
Sassi, Rusya’nın küresel enerji düzenindeki konumunun, petrolün taşınması ve depolanmasına yönelik altyapı ile rafinaj ve dağıtım tesislerinin güvenliğine dayandığına işaret ederek, “Ukrayna’nın insansız hava araçlarıyla yürüttüğü saldırı stratejisi bu güvenlik standardını ortadan kaldırarak Rusya’nın petrol ihracatının güvenilirliğini ciddi biçimde sorgulanır hale getirdi.” ifadelerini kullandı.
Küresel petrol ürünleri arzı riske girebilir
ICIS’te Kıdemli Petrokimya Uzmanı Paolo Scafetta da rafineri kesintilerinin sürmesi halinde Rusya’nın daha fazla petrol ürününü iç piyasada tutmak ve ilave benzin ile motorin tedarik etmek zorunda kalabileceğini aktardı.
Scafetta, bu durumun petrol ürünü ihracatının azalması ve ithalatın artması anlamına geldiğine değinerek, sözlerini şöyle tamamladı:
“Bu durum, halihazırda arzın kısıtlı olduğu küresel petrol ürünleri piyasası üzerindeki baskıyı artırabilir. Avrupalı alıcılar, motorin ve jet yakıtı gibi rafine petrol ürünlerinin tedarikinde Rus alıcılarla giderek daha fazla rekabet etmek zorunda kalabilir. Bu da Avrupa motorin piyasasında arzın daralmasına ve rafineri marjlarının desteklenmesine yol açabilir.”