Bangladeş, bu yıl dünya genelinde en büyük kızamık salgınıyla mücadele ediyor. 1,100’den fazla ölüm, aşılama kapsamındaki ciddi eksiklikleri ve savunmasız çocuklara ulaşma çabalarının yetersizliğini gözler önüne seriyor.
Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) verilerine göre, 15 Mart ile 9 Ekim arasında Bangladeş’te 202,000 şüpheli kızamık vakası, bunlardan 22,000’inin laboratuvarla doğrulanmış enfeksiyon olduğu kaydedildi. Bildirilen 1,147 ölümün %94’ü 5 yaş altındaki çocuklarda gerçekleşti.
Salgın, 2025 yılına ait rutin aşılama kapsamındaki düşüşün ardından meydana geldi ve aşıların önleyebileceği son derece bulaşıcı bir hastalık karşısında yıllarca süren ilerlemeyi tersine çevirdi. Uzmanlar, güvenilir verilere dayanmayan sürekli belirsizliklerin, yetersiz hazırlıkların ve ebeveynlere ulaşamadıkları için zayıf bir yanıt verdiklerini belirtiyor.
Reuters, DSÖ belgeleri ve on iki bilim insanı, sağlık çalışanı ve yetkiliyle yapılan röportajları inceleyerek, Nisan ayında başlatılan acil aşılama kampanyasından milyonlarca çocuğun dışlandığını ortaya koydu.
Bu kriz, aşı oranlarındaki düşüşlerin ve hazırlıksız sağlık sistemlerinin diğer ülkelere verebileceği zararları ortaya koyuyor. DSÖ aşı danışmanı Mark Jit, “Bu, her ülke için gerçek bir uyarıdır” dedi.
Bangladeş Başbakanı Tarique Rahman’ın sağlık konularındaki özel danışmanı Ziauddin Hyder, Eylül ayında Reuters’a verdiği demeçte, hükümetin salgını sona erdirmek için elinden geleni yaptığını ifade etti. Ancak hükümet, Ekim ayında gelen ek sorulara yanıt vermedi.
Bangladeş’in kuzeydoğusundaki Sylhet bölgesinde aileler, zamanında uyarı almadıklarını ve aşı hizmetlerine erişimlerinin olmadığını aktarıyor. İki yaşındaki Arman Hossain, Temmuz ayında, hastaneye kabul edileli 24 saat içinde kızamıktan hayatını kaybetti. Ailesi, bakım masraflarını karşılamak için üç tekerlekli araçlarını sattı. Arman aşı yaptırmamıştı; ancak aşı olmamış dört yaşındaki kız kardeşi hayatta kalmayı başardı.
Babası Amin Mia, sağlık çalışanlarının köylerine aşı sunmak için gelmediğini söyledi. “Oğlumu gömdükten sonra geldiler” dedi.
Sylhet’teki Chhatak’ta, dokuz aylık Labiba Akter, Haziran ayında kızamıktan hayatını kaybetti. Babası Humayun Rashid, sağlık çalışanlarının aşı kampanyası hakkında kendilerine bilgi vermediğini belirtti. Labiba, Nisan ayında, acil aşılamada en az altı aylık çocuklara aşılama imkânı sunulduğunda bir doz alabilirdi.
Dünya Sağlık Örgütü’ne göre, kızamık her 1,000 enfeksiyondan iki veya üç kişiyi öldürüyor; ancak bu risk, yetersiz beslenme ve sınırlı sağlık hizmetleri gibi durumların yaşandığı yoksul ülkelerde daha da yükseliyor.
Mayıs ayında Sağlık Bakanı Sardar Md. Sakhawat Husain, en fazla etkilenen bölgelerde vakaların “neredeyse sıfıra” düştüğünü söylemişti. Ancak bu düşüş kalıcı olmadı. Eylül ayında Bangladeş, Mayıs’tan bu yana en yüksek günlük ortalamaya ulaşıp, günde ortalama 1,198 yeni vaka kaydetti.
Bangladeş, geçmişte aşılama konusunda başarılı bir ülke olarak bilinmekteydi. DSÖ ve UNICEF, 2024 yılı itibarıyla 96% oranında çocukların ilk kızamık aşısını aldığını, ikinci dozu alan oranın ise %93 olduğunu tahmin ediyor. Ancak aşı oranlarının düşmesi, bu eşiğin altında kalmalarına neden oldu.
2024 yılında Başbakan Sheikh Hasina’nın 15 yıllık iktidarını sona erdiren protestoların ardından ülkedeki siyasi çalkantılar sağlık hizmetlerini kesintiye uğrattı. Sağlık çalışanlarının grevleri, aşı siparişlerinin gecikmesine ve takip aşılama uygulamalarının yarıda kalmasına yol açtı.
Nisan ayında yapılan bir acil aşı kampanyası, başarılı bir görünüm sergilese de, bazı kayıtlar, kampanyanın hedeflenen birçok çocuğa ulaşamadığını gösteriyor. Sylhet bölgesindeki resmi kayıtlara göre 180 çocuk ölmüş durumda. 16 aile ile yapılan görüşmelerin sekizinde sağlık çalışanlarının aşı sunmak için gelmediği belirtildi.
Hükümet, Eylül sonunda daha önce aşılanmamış 3.4 milyon çocuğa ulaşmayı hedefleyen yeni bir kampanya başlattı. Sağlık Bakanı, tüm köyleri kapsayacak şekilde çalışacaklarını duyurdu. Ancak, çocukların aşılanmasında zorluklar devam ediyor. UNICEF ve Bangladeş İstatistik Ofisi, çocukların yaklaşık %40’ının kaydedilmediğini tahmin ediyor.
Uzmanlar, hükümetin 5 yaş üzerindeki çocuklara aşılamayı genişletmesi gerektiğini vurgularken, Bangladeş’teki bilim insanları bağışıklıktaki azalma sebeplerini araştırıyor. DSÖ, hızlı tanı ve tedavi edilmesinin ölüm oranlarını düşürmek için önemli olduğunu belirtiyor. Ancak Bangladeş, aynı zamanda sağlık hizmetlerine ek yük getiren bir dang humması salgını ile de mücadele etmekte.
Eylül ayında Sylhet’teki Shahid Shamsuddin Ahmed Hastanesi, 100 yataklı olan hastanede, yatan kızamık hastası sayısının 178’e çıkmasıyla her bölümde aşırı yüklenme yaşayarak ziyaret edildi.