Duruşmanın ilk gününde, Meta’nın iş modelinin, “kullanıcıları kendine bağlamak” üzerine kurulu olduğu ve bu yöntemle çocukların, Facebook ve Instagram platformlarına bağımlı hale getirilmeye çalışıldığı öne sürüldü
ABD’de “çocukların ruh sağlığına zarar verdiği” suçlamasıyla Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta’ya karşı açılan “en büyük davalardan biri” California eyaletinde görülmeye başlandı.
Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers’ın baktığı, California eyaletinin Oakland kentindeki bölge mahkemesinde görülmeye başlanan davanın ilk gününde taraflar, açılış argümanlarını sundu.
Davacıları temsilen duruşmada söz alan California Başsavcı Yardımcısı Megan O’Neill, Meta’nın iş modelinin, “kullanıcıları kendine bağlamak ve verilerini toplamak” üzerine kurulu olduğunu öne sürdü.
Bu yöntemin “özellikle çocuklar üzerinde işe yaradığını” belirten O’Neill, Meta’nın platformu çocukların sürekli geri dönmesini sağlayacak şekilde tasarladığını iddia etti.
O’Neill, çocukların Facebook ve Instagram gibi platformlara nasıl çekildiğinin ve Meta’nın, insanları uygulamalarda tutan ya da bunlara geri dönmeye teşvik eden özellikler aracılığıyla onları nasıl “kendine bağımlı hale getirdiğinin” jüriye gösterileceğini söyledi.
Çocukların uygulamalarda geçirdiği süreyi sınırlamayı amaçlayan araçların ise bir koruma sağlamadığını vurgulayan O’Neill, bunun sadece “Meta’nın kamuoyundaki imajını iyileştirmek” ve “ebeveynlerin kendilerini daha iyi hissetmelerini sağlamak” gibi amaçlarla var olduğunu ifade etti.
O’Neill, Facebook ve Instagram gibi platformlarda, küçük çocukların hesaplarının bulunmasının bir kaza değil tercih olduğunu belirterek duruşma sonunda jüriden Meta’dan “hesap sormalarını” isteyeceklerini anlattı.
Meta’nın gençlerin kendini daha iyi hissetmesi için çalıştığı savunuldu
Meta adına söz alan avukat Paul Schmidt ise şirketin sosyal medyanın potansiyel zararlarına ilişkin bilgileri kamuoyuyla paylaşma konusunda bir geçmişe sahip olduğunu savundu.
Jüriye gençlerin sosyal medya kullanımıyla ilgili belgeler gösteren Schmidt, bir ankette, gençlerin yüzde 20’sinin Instagram’ın kendilerini kötü hissettirdiğini belirttiğini ve Meta çalışanlarının da bu kesimdeki gençlerin kendilerini daha iyi hissetmelerini sağlayacak yollar bulmak için aktif çalıştığını anlattı.
Schmidt, jüriden “açık fikirli” olmalarını ve davanın sonuna kadar nihai kararlarını vermemelerini isterken davayı açan eyaletlerin “Meta’nın çocukları hedef alan özelliklerin varlığından haberdar olduğunu ancak bunları kaldırmadığını” kanıtlamaları gerektiğini belirtti.
Meta’nın, 13 yaş altı kullanıcıları tespit etmeye yarayacak bilgisayar modelleri oluşturmasını sağlayabilecek nitelikteki çocuk verilerini saklamasına yasal olarak izin verilmediğini ifade eden Schmidt, şirketin Facebook’ta ve daha sonra Instagram’da her zaman yaş bilgisi girişi talep ettiğini ve insanların yaş sınırının altındaki kullanıcıları bildirmesine olanak tanıdığını dile getirdi.
Davanın haftalarca devam etmesi bekleniyor
Haftalarca süreceği öngörülen davada, Meta Üst Yöneticisi (CEO) Mark Zuckerberg ve Instagram Başkanı Adam Mosseri’nin yanı sıra mevcut ve eski Meta çalışanları ile psikoloji alanında uzmanların da aralarında bulunduğu düzinelerce kişinin söz alması bekleniyor.
Dün görülmeye başlanan davada, Meta’ya karşı dava açan 29 eyaletten California, Colorado, Kentucky ve New Jersey’nin eyalet yasaları ve diğer eyaletlerin federal yasalara dair iddiaları ile şirketin bu kapsamdaki savunmaları dinlenecek.
Diğer 25 eyaletin yerel yasalarıyla ilgili “tasarım ve bağımlılık” suçlamaları ise daha ileri bir tarihte ayrı duruşmalarda ele alınacak.
Belirlenen jüri, duruşma sürecinde yalnızca danışma niteliğinde bir rol üstlenecek. Meta’nın herhangi bir kusurdan ötürü sorumlu olup olmadığı ve şayet sorumluysa şirkete hangi ceza veya yaptırımların uygulanacağına dair nihai kararı, Yargıç Rogers verecek.
Davanın sonucunun, geri kalan eyaletlerin iddialarının nasıl çözüleceğine dair yol gösterebileceği, Facebook ve Instagram’ın işleyiş biçimini yeniden şekillendirebileceği ve Meta’yı milyarlarca dolar tutarında ceza ödemeye zorlayabileceği değerlendiriliyor.
Meta kendi hesaplamalarına göre, davayı kaybederse 1,4 trilyon dolara varan cezalarla karşı karşıya kalabileceğini belirtirken bu miktar, şirketin piyasa değerine yakın olmasının yanı sıra “hukuk tarihinde benzeri görülmemiş bir büyüklüğü” ifade ediyor.
Maddi ceza ve işletme şeklinin değişmesini içerebilecek yaptırımlar talep edilmişti
Aralarında California, New York ve Colorado’nun da bulunduğu çok sayıda ABD eyaleti, Facebook ve Instagram’ın çatı şirketi Meta’ya karşı Ekim 2023’te dava açmıştı.
Davada, Meta’nın sırf daha fazla reklam geliri elde etmek amacıyla gençleri ve çocukları kasıtlı olarak platformlarına bağımlı hale getiren tasarımlar kullandığı ve bu durumun gençlerin ruhsal ve fiziksel sağlığına verdiği büyük zararı bilmesine rağmen halkı yanılttığı iddia edilmişti.
Şirketin ana hedefinin, gençlerin platformda daha fazla zaman geçirmesi olduğu belirtilen davada, Meta’nın gelişmekte olan genç beyinlerin zayıflıklarını bilerek onları hedef alan özellikler geliştirdiği öne sürülmüştü.
Bunlar arasında dopamini tetikleyen öneri algoritmaları, sosyal kıyaslamaya ve dolayısıyla zarara yol açan “Beğen” butonları, gençleri uygulamaya çeken sürekli bildirimler, vücut algısı bozukluğuna yol açtığı bilinen görsel filtreler, uygulamadan çıkılmasını zorlaştıran “sonsuz kaydırma” formatı gibi özellikler sıralanmıştı.
Meta’nın kendi iç araştırmalarının, platformun gençlerde depresyon, anksiyete, uykusuzluk ve hayat düzeninin bozulması gibi ciddi sorunlara yol açtığını gösterdiği ancak şirketin bunu inkar ederek yanıltıcı raporlar yayımladığı savunulmuştu.
Şirketin çocukların çevrim içi gizliliğini korumaya yönelik yasayı da ihlal ettiği belirtilerek “ebeveynlerinden izin almadan 13 yaşından küçük çocukların kişisel verilerini topladığı” iddia edilmişti.
Davacı eyaletler, Meta’nın devam eden “hukuka aykırı” uygulamalarının durdurulmasını ve eyalet veya federal yasalar kapsamında öngörülen diğer yaptırımların uygulanmasını talep etmişti.
Bu yaptırımların, şirkete ağır maddi cezaların verilmesinin yanı sıra Meta’yı platformlarını işletme biçimini değiştirmeye zorlayabilecek bir kararı da içerebileceği belirtiliyor.