Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Myanmar’ın Müslüman azınlık Rohingya’ya karşı soykırım işlediğine karar verdi. Mahkeme, mültecilere güvenli bir şekilde evlerine dönme izni verilmesini ve tazminat ödenmesini şart koştu.
UAD, 80 yıllık tarihinde bir devletin soykırım gerçekleştirdiği sonucuna ilk kez vardı. Bu karar, 2017’de Myanmar’ın gerçekleştirdiği acımasız baskın sonucu mağdur olan Rohingya’lar için bir adalet simgesi olarak görülüyor.
UAD Başkanı Yuji Iwasawa, Lahey’deki Büyük Adalet Salonu’nda yaptığı açıklamada, “Birleşik Myanmar Cumhuriyeti, Rakhine Eyaleti’nin kuzeyinde Rohingya grubuna karşı soykırım işlemiştir” dedi.
Yaklaşık üç saat süren duruşmada Iwasawa, Myanmar’ın çoğunluğu Müslüman Rohingya azınlığına karşı işlediği ağır suçları detaylı bir şekilde açıkladı. Bu baskın, yüzbinlerce Rohingya’nın komşu Bangladeş’e kaçmasına sebep olmuştu.
Myanmar güvenlik güçleri, binlerce Rohingya sivilini öldürdü, kadınlara “yaygın cinsel şiddet” uyguladı ve çocuklara “ekstrem şiddet” gösterdi. UAD, Rohingya köylerinin “sistematik bir şekilde yok edildiğini” ve bu köylerin Rohingya olmayan sakinlerle değiştirildiğini belirtti. Mahkeme, Myanmar’ın nüfusu yok etme niyetinin “tek makul çıkarım” olduğunu vurguladı.
Mahkeme, Myanmar’a “şiddetten kaçanların güvenli, gönüllü ve onurlu bir şekilde ikamet ettikleri yerlere dönmelerini sağlamak” zorunda olduğunu da hatırlattı. Ayrıca, Myanmar’dan soykırım işlemekle suçlanan kişilerin araştırılmasını ve cezalandırılmasını talep etti.
UAD’nin kararları bağlayıcıdır ancak mahkemenin kararlarını zorla uygulatma yetkisi yoktur; bu yüzden Myanmar’ın yöneticilerinin bu emirlere uyup uymayacağı belirsizliğini koruyor. Ancak karar, Myanmar lideri Min Aung Hlaing üzerindeki uluslararası baskıyı artırabilir.
Min Aung Hlaing, Rohingya baskınında askeri komutanlık yapmıştı ve 2021’de Aung San Suu Kyi’nin seçilmiş hükümetini devirmesiyle biliniyor. Bu yıl, sıkı denetim altındaki seçimlerin ardından sivil cumhurbaşkanı olarak atanmış, ancak bu karar onun diplomatik meşruiyet çabasını karmaşıklaştırabilir.
UAD’nin bu tarihi kararı, ayrıca mahkemenin, başka bir önemli davada, İsrail’in Gazze’de soykırım işleyip işlemediğine dair nasıl bir karar vereceği açısından da yakın takibe alındı.
Dünyanın en büyük mülteci kampında yaşayan 1 milyondan fazla Rohingya için bu karar, hesap verebilirlik konusunda umut ışığı oldu.
Bir Rohingya tecavüz mağduru, “Adalet istiyorum” diyerek karar öncesinde yaşamış olduğu zor şartları dile getirdi. “Kadınları tecavüz edenler için ağır bir ceza verilmelidir” ifadelerini kullandı.
Şiddet mağdurları, tecavüzler, kitlesel infazlar ve ailelerine yönelik zulümlere dair acı hikayeler getiriyor. UAD, Myanmar’ın eylemlerinin soykırım sayılıp sayılamayacağına dair 7 yıldır değerlendirme yapıyordu.
Dava, 1948 Birleşmiş Milletler Soykırım Sözleşmesi çerçevesinde Gambia tarafından açıldı ve Gambia’nın Adalet Bakanı, bu durumu “yıllarca dehumanize edilen, zulme uğrayan kırılgan bir grup üzerinde en acımasız ve vahşi şiddet uygulandığına dair güvenilir raporları inceledikten sonra” başlatıldığını söyledi.
UAD önünde, Gambia’nın çabaları, İslam İşbirliği Teşkilatı’nın (OIC) 57 üye devleti tarafından “tam destek” buldu. Gambia’nın Adalet Bakanı, “Bu, uluslararası hukukun soyut meseleleri ile değil, gerçek insanlar, gerçek hikayeler ve gerçek bir insan grubu ile ilgilidir” açıklamasını yaptı.
Karar öncesinde, hayatta kalanlardan Mohammed Osman, bu kararın kendisine evine dönme ve Myanmar ordusu tarafından öldürülen ailesinin cenaze törenini yapma imkânı sağlamasını umduğunu belirtti. “Babamı vurup öldürdüler, annemi birkaç kadınla birlikte bir eve kapatıp tecavüz ettiler ve evimizi yaktılar” dedi.
