Ukraynalı yetkililer ve eski tutuklular, Rusya’nın savaş esirlerine ve sivil tutuklulara karşı sistematik işkence kampanyası yürüttüğünü bildirdi. Esirlerin iletişimden yoksun bırakıldığını ve dayak, elektrik şoku ve cinsel istismara maruz kaldıklarını belirten kaynaklar, binlerce Ukraynalının hala Rusya’nın elinde tutulduğunu ifade etti.
Rusya, bu iddiaları Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nde yapılan gayri resmi bir oturumda reddetti. Rusya’nın BM Temsilcisi Maria Zabolotskaya, Ukrayna’yı “tutuklulara işkence ve onur kırıcı muamele uygulamakla” suçlarken, söz konusu iddiaları “bilgi kirliliği” olarak nitelendirdi.
Ukrayna ordusunun aktif bir üyesi olan Khuan Alberto Levya Garsiya, 1,183 gün süren tutukluluk döneminde Rus tutuklularının kendisine hayal edilebilecek her türlü işkenceyi uyguladığını söyledi. “Evet… İşkence gördüm,” diyen Garsiya, yaşadığı ağır durumu detaylandırdı.
Garsiya, iki arkadaşının Donetsk bölgesindeki cezaevlerinde dövülerek öldüğünü belirtirken, tutukluların yetersiz koşullarda kalabalık barakalarda tutulduğunu ve neredeyse tüm savaş esirlerinin ishalden hastalandığını dile getirdi. Ayrıca, kendisinin Kübalı bir baba tarafından doğduğundan dolayı bekçilere hedef haline geldiğini, “bir paralı asker ve Amerikalı casus” olarak suçlandığını ifade etti.
2024 yılında bir mahkum takasıyla serbest bırakılan Kırım Tatarı aktivist Leniie Umerova, ciddi hasta olan babasını ziyaret etmeye çalışırken tutuklandığını söyledi. Umerova, “yedi tutukluluk tesisinden” geçirildiğini ve Rusya’nın işkence uyguladığını iddia etti.
Ukrayna hükümetinin Savaş Mahkumları Koordinasyon Merkezinden Oleg Gushin, Ukrayna’nın tutuklularının “öldürüldüğünü ve işkenceye maruz kaldığını” açıkladı. Gushin, Kİev’in Rusya ile işgal altındaki Ukrayna topraklarında “300’den fazla tutukluluk yeri” tespit ettiğini ve 9,000’den fazla Ukraynalının takas yoluyla geri döndüğünü, ancak “binlerce” kişinin hala Rus esaretinde bulunduğunu belirtti.
Ukrayna’nın BM Daimi Temsilcisi Volodymyr Pavlichenko, Rusya’nın tutukluları üzerindeki muamelesine karşı uluslararası baskının artırılmasını ve hesap verilebilirliğin sağlanmasını talep etti.
BM İnsan Hakları Asistanı Claudia Fuentes Julio, BM izlemelerinin Rusya Federasyonu tarafından Ukrayna savaş esirleri ve sivil tutuklulara “yaygın ve sistematik işkence ve kötü muamelenin devam ettiğini” gösterdiğini söyledi. Bu işkenceler arasında cinsel şiddet de yer alıyor.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, tutuklanma süreçlerinin başında 129 Ukrayna savaş esirinin infaz edildiğini ve Şubat 2022’den bu yana 48 tutuklunun işkence, tıbbi bakımın reddi veya diğer insanlık dışı koşullar nedeniyle hayatını kaybettiğini bildirdi. Görüşülen Ukrayna savaş esirlerinin %95’inden fazlası işkence veya kötü muameleye uğradığını dile getirdi.
Görüşülenlerin yarısından fazlası cinsel şiddet vakalarını da rapor etti; bunlar arasında “tecavüz, grup tecavüzü, çıplakken dövme, genital bölgeye dayak, genital ve meme uçlarına elektrik şoku verilmesi” gibi uygulamalar yer alıyor. Fuentes Julio, BM’ye “bastonlar, ağır kemerler ve tahta nesnelerle şiddet, elektrik şoku, köpek saldırıları, sahte infazlar ve diğer işkence türlerine dair tutarlı bilgiler ulaştığını” ifade etti.
BM, Ukrayna tarafından tutulan Rus ve üçüncü ülke vatandaşı savaş esirlerinin de işkence ve kötü muameleye uğradığını kaydetti, ancak bunun “temelden farklı bir ölçek”te gerçekleştiğini vurguladı. Görüşülen Rus ve üçüncü ülke esirlerinin yaklaşık yarısı, tutukluluğun ilk aşamalarında kötü muameleye maruz kaldığını bildirdi.