Evrensel Hasta Hakları Derneği, bazı tüp bebek merkezleri hakkındaki iddialarla ilgili soruşturmanın kapsamı ve bugüne kadarki sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılmasını talep ederek bağımsız, sürekli çalışan bir Etik Kurul oluşturulması gerektiğini söyledi.
Üremeye yardımcı tedavi uygulamalarını hasta hakları ve biyoetik ilkeler açısından değerlendirecek, mevcut idari yapılardan ve sektörel çıkarlardan bağımsız, sürekli çalışan bir Etik Kurul oluşturulması gerektiğini belirten İmge, etkilenmiş olabileceğini düşünen kişiler için gizli, güvenli ve erişilebilir bir başvuru mekanizması kurulması gerektiğini de ifade etti.
Dernek Asbaşkanı Emete İmge yaptığı yazılı açıklamada, BBC tarafından yayımlanan araştırmaya göre, bazı tüp bebek merkezlerinde tedavi gören ailelerin seçtiklerini düşündükleri sperm veya yumurta donörleri yerine farklı donörlerin kullanılmış olabileceğinin iddia edildiğini hatırlattı.
“Son haberde, çoğunluğu İngiliz en az 30 çocukla ilgili şüphe bulunduğu ve bazı çocuklara yapılan DNA testlerinin ailelerin kaygılarını güçlendirdiği belirtilmektedir.” diyen İmge, iddiaların henüz yargı kararıyla kesinleşmediğini ancak konunun birkaç açıklamayla geçiştirilemeyecek kadar ciddi olduğunu kaydetti.
Donörün anonim olmasıyla, hastanın bilgisi ve onayı dışında farklı bir donör kullanılmasının aynı şey olmadığını ifade eden İmge, “Buradaki tartışma donörün adının bilinip bilinmemesi değil, hastaya söylenen ve hastanın onayladığı koşullara uyulup, uyulmadığıdır.” dedi.
“Hastanın bilgisi ve rızası dışında yapılan bir donör değişikliğini, önceden imzalanmış genel bir form meşru hâle getirmez. Çünkü bilgilendirilmiş onam yalnızca bir imza değil, hastanın neye onay verdiğini bilerek ve özgürce karar verdiği devamlı bir süreçtir.” diyen İmge, her hastanın, kendisine uygulanacak işlemi doğru ve eksiksiz biçimde bilme, özgürce karar verme, tıbbi kayıtlarına ulaşma, güvenli ve nitelikli sağlık hizmeti alma ve yanlış uygulamalar karşısında hesap sorabilme hakkına sahip olduğunu belirtti.
“Sürekli çalışan bir Etik Kurul oluşturulmalı”
Sağlık Bakanlığı’na, mart ayında başlatıldığı açıklanan soruşturmanın hangi aşamada olduğunu soran İmge, bütün kayıtların genetik, embriyoloji, hasta hakları ve biyoetik alanlarından bağımsız uzmanlar tarafından incelenmesi gerektiğini kaydetti.
“DNA testleri otomatik veya zorunlu hâle getirilmemelidir.” diyen İmge, test talep eden ailelere ve çocuklara, mahremiyetleri ve bilmek istememe hakları da gözetilerek, bağımsız genetik danışmanlık, psikolojik ve hukuki desteğin ücretsiz sunulması gerektiğini belirtti. Emete İmge, bu meselenin takipçisi olacaklarını kaydetti.