“Atık yönetiminden atık önlemeye geçelim, daha güvenli bir ekonomiye geçiş yapalım ve kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verelim”
“Mikroplastikler gıdalarımızı, suyumuzu ve vücudumuzu kirletiyor. Çöp depolama alanları suyu ve toprağı kirletiyor; atık konusunda gıdadan daha savunulamaz bir konu yoktur.”
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, küresel gıda israfının 2030’a kadar yarıya indirilmesi ve kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verilmesi için harekete geçilmesi çağrısında bulundu.
Guterres, BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında düzenlenen “Sıfır Atık, Döngüsellik ve Metan-Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı”nda konuştu.
Guterres, Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi, BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanı Emine Erdoğan’ın Sıfır Atık Projesi kapsamında gösterdiği liderliği överek “Türkiye First Lady’sine, danışma kurulumun başkanlığı da dahil olmak üzere Sıfır Atık hareketine sağladığı yorulmak bilmeyen liderliği ve bu COP’ta metan konusunu gündeme getirdiği için teşekkür ederim.” diye konuştu.
COP31’i bir “sıfır atık COP”u haline getirdiği için Türkiye’yi tebrik eden Guterres, şöyle devam etti:
“Sıfır atık, net bir farkındalıkla başlar. Dünya’mız çöplerin içinde boğuluyor. Her yıl 2 milyar tondan fazla kentsel atık üretiyoruz. Her gün, plastikle dolu 2 bin çöp kamyonuna eşdeğer miktarda atık okyanuslara, nehirlere ve göllere dökülüyor. Elektronik atık, geri dönüştürdüğümüzden 5 kat daha hızlı artıyor ve milyarlarca insan hala hiçbir atık toplama hizmetinden yararlanamıyor. Bunun bedelini insanlar ödüyor.”
Guterres, açık alanda yakılan çöplerin, çocukların soluduğu havayı zehirlediğini vurgulayarak “Mikroplastikler gıdalarımızı, suyumuzu ve vücudumuzu kirletiyor. Çöp depolama alanları suyu ve toprağı kirletiyor; atık konusunda gıdadan daha savunulamaz bir konu yoktur. Her gün, 1 milyar öğün yetecek kadar yiyeceği çöpe atarken, yüz milyonlarca insan açlık çekiyor.” ifadelerini kullandı.
Atıkların da dünyayı tahrip ettiğine dikkati çeken Guterres, özellikle metan yoluyla gıda kaybı ve israfı, küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 8 ila yüzde 10’unu oluşturduğunu dile getirdi.
Guterres, çöp sahalarında çürüyen gıdaların on yıllar boyunca metan salmaya devam ettiğini aktararak şu ifadeleri kullandı:
“Atıklar ve atık sular, insan kaynaklı metan emisyonlarının yaklaşık 5’te 1’ini oluşturuyor ve günümüzde küresel ısınmanın neredeyse tamamından metan sorumlu. Metan emisyonlarını azaltmak, küresel ısınmayı 1,5 derece ile sınırlamanın en hızlı yollarından biridir. Bu nedenle haziran atık, tarım ve fosil yakıtlar alanlarında metanla mücadeleye yönelik bir eylem çağrısı başlattım. Fosil yakıt endüstrisi, emisyonları en hızlı şekilde azaltmak için gerekli imkanlara, teknolojiye ve sorumluluğa sahiptir. Oysa düzenlemeler geri çekilirken veya ertelenirken, bu sektörün metan emisyonları hala artmaya devam ediyor.”
2025’te yaklaşık 167 milyar metreküp gaz yakıldığını belirten Guterres, “bu miktarın Afrika’nın bir yılda tükettiği miktara neredeyse eşit olduğunu ve tahmini 54 milyar doların duman olup gittiği” anlamına geldiğini belirtti.
Guterres, fosil yakıtlardan kaynaklanan metan emisyonlarının yaklaşık yüzde 30’unun, net bir maliyet olmaksızın azaltılabileceğini belirtti.
Sıfır atık çözümleri sonuç vermeye başladı
Uydu teknolojisinin artık büyük sızıntıları tespit edebildiğini vurgulayan Guterres, sözlerini şöyle sürdürdü:
“2023’ten bu yana BM Çevre Programı’nın (UNEP) metan uyarı ve izleme sistemi 5 binden fazla uyarı yayımladı. Ancak bu uyarılara yanıt veren ülke sayısı, bir elin parmaklarını geçmiyor. Kirliliğin kaynağını biliyoruz ve bunu nasıl durduracağımızı da biliyoruz. Gönüllü eylemler artık yeterli değil. Bu nedenle petrol ve gaz sektörü için küresel bir ‘sıfıra yakın metan’ standardı çağrısında bulundum. Bugün, Birleşmiş Milletler Çevre Programı’ndan, sağlam ölçüm, raporlama ve doğrulamaya dayanan, güvenilir ve bilim temelli bir kriter geliştirmesini talep ediyorum. Bu standart, ‘sıfıra yakın metan’ petrol ve gaz için küresel bir pazarın temelini oluşturabilir.”
Guterres, herkesi bu girişimin arkasında durmasını rica ederek sıfır atık çözümlerinin şimdiden sonuç vermeye başladığının altını çizdi.
Japonya’nın gıda atığını yarıdan fazla azalttığına dikkati çeken Guterres, Güney Afrika’nın Durban kenti, Bangladeş’in başkenti Dakka’da ve Uganda’nın başkenti Kampala’da organik atıkların kompost, gübre ve hayvan yemi haline getirildiğini ve bunun da maliyetleri düşürerek istihdam yarattığını söyledi.
Guterres, döngüsel ekonominin ise 2050’ye kadar yılda 100 milyar dolardan fazla net kazanç sağlayabileceğini belirterek şu değerlendirmelerde bulundu:
“Taahhütlerin devri sona erdi, dünyanın eyleme ihtiyacı var. Bu da 2030’a kadar gıda israfını yarıya indirmek, açık alanda çöp dökme ve yakma uygulamalarına son vermek, çöp depolama alanlarından ve atık sulardan metan gazını yakalamak, uzun ömürlü ürünler tasarlamak ve üreticileri sattıkları ürünlerden sorumlu tutmak, plastik kirliliğine son verecek iddialı bir küresel anlaşma imzalamak ve şehirlerin atık toplama, kompostlama ve döngüsel altyapı çalışmaları için finansman sağlamaktır.”
Metan konusunda, hükümetlerden atıkları önlemek, geri kazanmak ve sorumlu bir şekilde yönetmek için sıkı kurallar uygulamalarını ve teşvikler oluşturmalarını rica eden Guterres, üreticilerin rutin alevleme ve havaya salma uygulamalarına son vermelerini ve sızıntıları gidermelerini, alıcıların doğrulanmış azaltımlar talep etmelerini, yatırımcıların ise performansın sürdürülebilirliğini önemsemelerini beklediğini vurguladı.
Guterres, sıfır atığın, temiz hava ve su, daha sağlıklı topluluklar, insana yakışır işler ve kaynakların daha adil kullanımı anlamına geldiğini vurgulayarak, “Bu da ekonomilerin ve toplumların gelişmesine olanak tanır. Atık yönetiminden atık önlemeye geçelim, daha güvenli bir ekonomiye geçiş yapalım ve kontrolsüz metan kirliliğinin çağına son verelim.” dedi.