Suudi Arabistan, Husi saldırılarının ikinci gününü yaşayarak yeni bir insani krizle karşı karşıya kalabilir. Yemen’deki çatışmalar sonrası Birleşmiş Milletler, 100 bin Yemenlinin yerinden edildiği konusunda uyarılarda bulundu.
Petrol fiyatları 100 doları aşarken, Katar, İran destekli Husi militanlarının Bab el-Mandeb boğazında tam kontrol sağlaması durumunda büyük bir felaket yaşanabileceği konusunda uyardı. Bu boğaz, Kızıl Deniz’in en güneyinde bulunan ve Asya’ya giden önemli deniz yolu üzerinde kritik bir konuma sahip. Husi saldırıları, Orta Doğu’daki savaşla birlikte Hürmüz Boğazı’nı kapattığı için Suudi Arabistan’ın ham petrol ihracatı açısından büyük önem taşıyor.
New York’taki Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi acil toplantısında, Husi güçlerinden ihtiyat göstermeleri yönünde sürekli çağrılar yapıldı. İran’ın daha geniş bir çözüm arayışında olduğu belirtilirken, Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi, bu konuda Çin’in olası rolünü görüşmek üzere Pekin’e gitti.
Hürmüz Boğazı, barış zamanında dünya ticaretinin beşte birinin geçiş yaptığı bir rota ve ABD ile İran arasında yaşanan gerginliğin diplomatik çözüm anahtarı. Suudi Arabistan ve Husi güçleri arasındaki çatışmayla ilgili olarak da stratejik öneme sahip.
Reuters’ın haberine göre, Suudi Arabistan’ın Kızıl Deniz’deki Yanbu limanındaki yükleme işlemlerinin askıya alınması petrol fiyatlarının belirgin bir şekilde artmasına neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı %3’e yakın artışla 108 dolara yükseldi.
Bu hafta petrol fiyatları, dünyanın en büyük ham petrol ihracatçısı Suudi Aramco’nun, Yemen’deki Husi saldırıları nedeniyle Doğu-Batı boru hattını kapatmasının ardından yükseldi. Aramco, ABD-İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşla birlikte Yanbu terminalini daha fazla kullanmaya başladı.
Katar, İran-Suudi Arabistan çatışmasında arabulucu olarak, Pazartesi günü yapılması planlanan fakat Suudi Arabistan’ın talebiyle ertelenen toplantıyı yeniden canlandırmaya çalışıyor. Suudi Arabistan, bu toplantıya Husi saldırıları nedeniyle protesto amaçlı katılmamıştı.
Husiler, Pazartesi günü Khamis Mushait’teki Kral Khalid Hava Üssü’ne karşı “büyük ölçekli” bir saldırı gerçekleştirdiklerini ve bu saldırıda “birçok balistik füzeyi ve insansız hava aracını” kullandıklarını duyurdu. Salı günü, Cidde dahil altı ilde hava saldırısı sirenleri çalmaya başladı. Uyarılar kısa süre içinde kaldırıldı ancak bu durum Suudi Arabistan genelinde eşi görülmemiş bir güvensizlik ortamını ortaya koydu.
Oman’da düzenlenen toplantı, Hürmüz Boğazı’ndan ticari gemilerin geçişi için yetkilendirilmiş bir rota üzerinde bölgesel bir anlaşma sağlamayı amaçlıyordu. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Salı günü Oman Dışişleri Bakanı Sayyid Badr Albusaidi ile görüşerek, Oman’ın su yolunu İran’a aşırı şekilde devretmesinden endişe duyduğunu ifade etti.
Hürmüz ve Bab el-Mandeb boğazlarının uzun vadeli olarak anti-batı güçlerin kontrolü altında olması, ABD ve Avrupa için önemli bir stratejik geri adım olacak.
Katar Dışişleri Bakanlığı yetkilisi İbrahim El-Haşmi, gazetecilere yaptığı açıklamada, “Dünya Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla yeterince sıkıntı yaşıyor; bu nedenle Bab el-Mandeb’i de bu denkleme eklememeliyiz.” dedi. El-Haşmi, Kızıl Deniz’in güney girişinin kapanmasının “tüm dünya için yıkıcı” olacağını ve bunun sonuçlarını görmeye başladıklarını belirtti.
Pazartesi ve Salı günleri Hürmüz Boğazı, ticari trafikte büyük ölçüde kapalı kaldı. İran tarafından engellenen bir Katar gemisi ile birlikte, Pazartesi günü yalnızca dört geminin boğazdan geçtiği kaydedildi; bu, savaş öncesi ortalama yaklaşık 130 gemiye kıyasla çok düşük bir rakam.
Daha önce Donald Trump, Husileri Kızıl Deniz kıyısında geri püskürtme konusunda Suudi Arabistan’ın taleplerini kabul etmemişti. Husi liderleri, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile de görüşerek, güçlerinin yalnızca Suudi- kaynaklı ticaret gemilerini engellemeye çalıştıklarını ve nihai hedeflerinin Husi kontrolündeki bölgelerdeki Suudi ablukalarını sona erdirmek olduğunu vurguladılar. Husiler, ABD ile bir ateşkes anlaşması imzaladı ancak hâlâ ABD yaptırımlarına tabidirler.
Büyük Britanya, Suudi Arabistan’a doğrudan askeri destek sağlayacak gibi görünmüyor; ancak Washington’dan açık bir talimat gelirse durum değişebilir. Yemen’de bir sonraki askeri çatışmanın Marib şehri üzerinde yoğunlaşması bekleniyor; zira Suudi hava saldırıları Husi oluşumlarını zayıflatmayı hedefliyor.
Yemen Dışişleri Bakanlığı, “Eğer dünya bölgede istikrar ve huzur istiyorsa, Suudilere Yemen meselesine yeterince katılmamaları gerektiğini söylemelidir.” açıklamasında bulundu.
Batılı hükümetler, doğrudan askeri yardımdan ziyade, Husi karşıtı güçleri birleştirme çabalarında istihbarat ve stratejik destek sağlamaktalar.
Cahil Sanlıq’tan Maysa Şuca al-Din, yeniden bir askeri kampanyanın geçmiş hataların ciddi bir şekilde yeniden değerlendirilmesi, Yemen hükümetinde anlamlı reformlar, Husi karşıtı güçlerin daha güçlü koordinasyonu ve Yemenli aktörler ile bölgesel ortaklar arasında daha dengeli ilişkilere ihtiyaç duyduğunu belirtti.
Al-Din, “Suudilerin genellikle zayıf, kolayca manipüle edilebilen ve emirlerimize uyan Yemenli figürleri seçip desteklemesi, sorunları artırıyor. Bunun yerine, paylaşılan bir gündemi uygulayabilecek yetenekli, güçlü aktörler seçerlerse, diğer yetenekli Yemenli figürlerin saygısını da kazanmış olurlar.” şeklinde konuştu.
Bu yaklaşım, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri modellerinin karşıtlığı olarak, yerel müttefiklerine daha fazla hareket alanı tanırken belirli hedefler ve daha net yetkilendirmeler etrafında ilişkiler kurmalarını sağlamaktadır.
Yemen’de BM destekli hükümetin zayıflığı sebebiyle, resmi ulusal ordunun yanına farklı ideolojik veya bölgesel bağlılıkları olan çeşitli milisler faaliyet göstermektedir. Teorik olarak Husi karşıtı güçlerin sayısının 500.000’e ulaşması mümkün olsa da, pratikte bu güçlerin tamamı iş birliği yapmamakta veya kendi bölgeleri dışında savaşmaya istekli olmamaktadır.
Suudi Arabistan, Yemen’in Yurt Savunma Güçlerine destek verirken, Birleşik Arap Emirlikleri 80.000 kişilik Güney Geçiş Konseyi’nin Devler Tugayı ve Tareq Salih liderliğindeki 20.000 kişilik bir güç de dahil olmak üzere birçok grubu desteklemiştir. Ancak Birleşik Arap Emirlikleri, güneydeki ayrılıkçı güçlere destek verdikten sonra, şimdi Yemen’den çekilmiştir.