Dünyanın enerji sisteminde kalıcı değişimlere yol açan en kötü enerji krizi ve iklim değişikliği ile ilgili artan aciliyet, evlerin, araçların ve sanayinin enerji ihtiyacını şekillendiriyor. Bu durum, Perşembe günü yayınlanan Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) raporunun temel bulgularından biri.
İran savaşının tetiklediği bu kriz, Paris merkezli kuruluşun 1973-74 enerji krizinin ardından kurulduğunu hatırlatarak, dünya enerji sektöründe “kalıcı izler bırakacağını” belirtiyor.
Enerji talepleri yüksek olan ülkeler, elektrik güvenliği ve maliyetini önceliklendirecek. Bu durum, güneş enerjisi gibi yenilenebilir teknolojiler ve nükleer enerji gibi alternatif teknolojiler için bir fırsat yaratırken, kriz zamanlarında kömürü yedek enerji kaynağı olarak tutma gerekliliğini de pekiştiriyor.
Bu durum özellikle kömür zengini Asya için geçerli. İran savaşının, dünya petrolünün yaklaşık beşte biriyle akan Hurmuz Boğazı’nı kapatmasıyla enerji sıkıntısı yaşamaya başladı.
IEA İcra Direktörü Fatih Birol, raporun “mevcut kargaşanın ötesine geçerek, bugünkü sarsıntılardan çıkabilecek enerji geleceklerini” incelediğini ifade etti. Birol, İran savaşının “sisteme büyük bir şok verdigini” belirterek, “krizin ne kadar uzun sürerse, etkilerin o kadar derinleşeceği” uyarısında bulundu.
Birleşmiş Milletler’in iklim müzakereleri olarak adlandırılan COP31 toplantıları bu yıl Türkiye’de yapılıyor. Müzakerelerin ikinci ve son haftası içerisindeyken, BM, dünyanın sanayi öncesi sıcaklıklara göre küresel ısınmayı 1.5 derece ile sınırlama hedefine tehlikeli derecede yakın olduğunu duyurdu.
Bu yılki iklim müzakerelerinde elektriklendirme ve fosil yakıtların kullanımının azaltılması gibi iki büyük konu masaya yatırılıyor.
IEA, 30’dan fazla üye ülkesi ile dünyanın önde gelen hükümetlerarası enerji örgütüdür ve yıllık Dünya Enerji Görünüm raporları yayımlamaktadır. Bu yıl 560 sayfayı aşan raporda, hükümet ve özel sektör verileri analiz edilerek, ülkelerin mevcut politikaları sürdürüp desteklemesi ya da radikal değişikliğe gitmesi durumunda oluşabilecek farklı senaryolar projekte ediliyor.
Uzmanlar, İran savaşının ardından dünya enerji sektörünün belirgin bir dönüm noktası yaşayacağını belirtiyor. Mart ayında IEA, küresel piyasaları stabilize etmek için 400 milyon varil ham petrol stokunun acil serbest bırakılmasını koordine etti.
Enerji bağımlılığının fiyatını ortaya koyan bir konuşmada, Power Shift Africa Direktörü Mohamed Adow, “Bunlar çok uzağımızda olan bir çatışmanın enerji faturalarını arttırabilmesinin çılgınlığıdır” dedi.
Çatışmalar, ticaret gerginlikleri, iklim riski ve siber saldırılar, olası enerji geleceklerini etkileyen faktörler arasında yer alıyor. IEA, “yakıt temininde çeşitlendirme çabasının” enerji ticaretini yeniden şekillendireceğini belirtiyor.
Orta Doğu, dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olmaya devam ederken, ülkelerin Hurmuz Boğazı’na olan bağımlılıklarını azaltması bekleniyor. IEA, boğazdan geçen petrol miktarının İran savaşından önce günde 20 milyon varilden, 2030’da 8.5 milyon varile ve 2035’te 2 milyon varilin altına inebileceğini öngörüyor.
Fosil yakıtlar halen ulusal enerji karmaşalarında baskınken, IEA’nın belirttiğine göre, yenilenebilir enerji, özellikle güneş enerjisi ve nükleer enerji, yerel enerji kaynaklarını artırmaya çalışan hükümetler tarafından “en büyük faydalanıcılar” olarak öne çıkıyor. Ancak, enerji güvenliği endişeleri, kömür zengini ülkelerin kriz zamanlarında fosil yakıtları yedek seçenek olarak kullanmalarına yol açabilir.
Ember düşünce kuruluşunun kurucu ortağı Dave Jones, “Enerji krizlerinin dünyayı uzun vadede nasıl değiştireceğini değerlendirdiğimizde, hükümetlerin işlerin ne kadar değişeceği konusunda henüz kavramaya başladığını” belirtti.
Türkiye’deki müzakereler, İran savaşının enerji şokuyla sarsılan bir yılın ardından geçiyor. Küresel ısınma, artan elektrik talebini de beraberinde getiriyor. IEA’nın “çarpıcı bir dönüm noktası” olarak nitelendirdiği duruma göre, soğutma için enerji talebi, ilk kez ısıtma için olan enerji talebini geride bırakıyor.
Dünyanın en kalabalık ülkesi olan Hindistan, önümüzdeki on yıl boyunca en fazla enerji talep artışına sahip olacak. Zaten en fazla elektriklenmiş ekonomilerden biri olan Çin’in ise elektriklendirme oranı, geçen yıl %32’den 2035’te %43’e yükselebilir; bu da herhangi bir büyük ekonomi arasında en yüksek oranı oluşturacak.
COP31’de Türkiye, toplam küresel enerji tüketiminde elektriğin payını %21’den %35’e çıkarılması için dünya genelinde bir çaba sarf ediyor. Bu artışın yenilenebilir enerji kaynaklarından gelmesi tercih edilse de, müzakerelerin masasında bu durum açıkça belirtilmiş değil. Bu, kömür ve diğer fosil yakıtların en azından başlangıçta kullanılabileceği anlamına geliyor.
Union of Concerned Scientists’tan Rachel Cleetus, “IEA’nın son raporu, ABD-İsrail savaşının İran üzerinde açtığı fosil enerji krizinin küresel enerji sistemini geri dönüşü olmayan bir şekilde değiştirdiğini, ülkelerin temiz enerji ve elektriklendirmeye hızlı bir geçişin faydasını göreceği pek çok nedene eklediğini net bir şekilde ortaya koymaktadır.” dedi.
