Birleşmiş Milletler Nükleer İzleme Kurumu’nun başkanı Rafael Grossi, devrik Suriye yönetiminin nükleer silah yapımında kullanılabilecek fisyon malzemesi üretmek için bir nükleer reaktör inşa ettiğini açıkladı.
Grossi, Avusturya’nın Viyana kentinde düzenlenen IAEA Yönetim Kurulu toplantısının ilk gününde yaptığı açıklamada, Suriye’deki reaktörün “konfigürasyonunun” ve “teknik özelliklerinin” nükleer silah imalatında doğrudan kullanılabilecek fisyon malzemesi üretimi için oldukça etkili olduğunu belirtti.
Grossi, “Elbette bu hiçbir zaman açıklanmadı, her zaman inkar edildi. Ama niyetleri yargılamak mümkün değil; yine de bu, bizim için çok ciddi bir yayılma endişesiydi ve bu zor bir çalışmaydı,” dedi.
Assad döneminde Suriye’nin, doğu Deir el-Zor bölgesinde Kuzey Kore tarafından inşa edilen bir nükleer reaktörün dahil olduğu geniş bir açıklanmamış nükleer program yürüttüğü düşünülüyor. Assad’ın devrilmesinin ardından yeni hükümet, IAEA müfettişlerine şüpheli eski nükleer tesislere erişim izni vermeyi kabul etti.
Ağustos ayında Suriye’yi ziyaret eden IAEA müfettişleri, “şimdi ortaya çıkan soğutma altyapısının bir nükleer reaktör ile uyumlu olduğunu” doğruladı. Grossi ve kıdemli müfettişlerden oluşan bir ekip de, daha önce açıklanmamış bir tesisi ziyaret etti.
Suriye, söz konusu tesisin varlığını 17 Temmuz’da bir mektupla ajansa bildirdi ve IAEA’yı “Suriye otoriteleri ile işbirliği yapmaya” davet etti. IAEA, geçen hafta üye devletlere dağıttığı gizli raporunda bu yeni tesisin “yakıt çubukları formunda doğal uranyum metali” içerdiğini belirtti.
Grossi, müfettişler tesisin bulunduğu alana girdiğinde “duvarları yıkmak” ve “çok zor ve dar geçitlerden geçmek” zorunda kaldıklarını ifade etti. Tesisin içinde “her yerde dağınık kutular” olduğunu söyledi.
Grossi, bu malzemenin artık IAEA’nın denetimi altında olduğunu ve ajans müfettişlerinin yerde kameralar kurmayı başardıklarını ekledi. Nükleer maddenin Suriye’de kalıp kalmayacağına dair bir soruya Grossi, bunun “Suriye hükümetinin karar vermesi gereken bir mesele olduğunu” ifade etti. “Bizim için önemli olan her zaman bu malzemenin nerede olduğunu bilmemizdir,” dedi.
Washington’daki Nükleer Tehdit İnisiyatifi’nde nükleer malzeme güvenliği direktörü olan Logan Mintz, doğal uranyum metalinin doğrudan nükleer silah için kullanılamayacağını ancak bunun “gizli bir silah programına yönlendirilebileceğini” belirtti. Mintz, bu malzemenin güvenli bir şekilde taşınabilmesi için “sertifikalı konteynerlerde” bir üçüncü ülkeye getirilebileceğini açıkladı.
Mintz, “Nükleer malzeme taşınmasında her zaman hırsızlık veya sabotaja karşı sağlam güvenlik gereklidir,” dedi.