Te Moana-nui-a-Kiwa bölgesinde, Māori ve diğer Pasifik halkları iklim değişikliğinin en ön safhalarında mücadele ediyor. Yükselen deniz seviyesi, kıyı erozyonu, sel ve aşırı hava koşulları, kimlik, whakapapa ve yaşam biçimlerini barındıran evleri, wāhi tapu, urupā ve ataların topraklarını tehdit ediyor.
Yüzyıllardır tangata moana’yı ayakta tutan toprak ve deniz bilgisi, ilişkiler ve kuşaklar arası sevgi, bu unsurları koruma amacıyla hukuki çabalara yön veriyor.
Türkiye’deki COP31 konferansında Aotearoa ve Pasifik’ten temsilciler, bu bilginin iklim yasaları ve hesap verebilirliğin nasıl şekillendirebileceği üzerine tartışmalarda bulundu. KONUŞMALAR, Moana Blue Pacific Pavilion’da düzenlenen “Geleneksel Hukuk, Tikanga ve İklim Adaleti için Yerli Yollar” başlıklı yan etkinlikte yapıldı.
Aotearoa İklim Eylem Ağı temsilcisi Aigagalifeli Fepulea‘i-Tapuai’ın yönetiminde gerçekleşen toplantıya, Bianca Ranson (Ngāpuhi, Ngāti Kahu ki Whaingaroa), Dr. Arama Rata (Ngāti Maniapoto ve Ngāruahine) ve Pasifik Adaları İklim Değişikliği ile Mücadele Öğrencileri (PISFCC) üyesi Ozayr Akbar katıldı.
Ranson, babası Mike Smith’in, Aotearoa Yeni Zelanda’nın en büyük yedi emisyon kaynağına karşı açtığı davayı sundu. 2024 yılında, Yüksek Mahkeme, Smith’in iddialarını yeniden kabul etti ve davanın görülmesine izin verdi. Mahkeme, Smith’in toprak, su ve deniz üzerindeki kaitiaki rolünü ve maddi ya da ekonomik olmayan kayıplara dair tikanga kavramlarını ele alması gerektiğini belirtti.
18 Ağustos 2026’da Parlamento, iklimle ilgili haksız fiil taleplerini yasaklayan bir yasayı kabul etti, bu yasaklama Smith’in davasını da kapsıyordu.
Ranson, bu davayı uluslararası platforma taşıdığını, hem yasal değişiklik konusunda dikkat çekmek hem de yerli topluluklarla deneyim paylaşmak amacıyla gerçekleştirdiğini ifade etti. Büyük emisyon kaynaklarını, Smith’in davasını örnek göstererek, hükümeti lobi yaptıkları iddiasında bulundu. RNZ haberi, Fonterra ve Z Energy’nin Başbakanlık Ofisi’ne davayla ilgili bir yasal değişiklik öneren bir bilgilendirme notu sunduğunu belgeledi; Fonterra ayrıca notu, bir üst düzey danışmanın özel e-posta hesabına da gönderdi. Başbakanlık Ofisi, belgenin veya toplantıların kaydının bulunmadığını belirtti.
Ranson, aynı zamanda davanın, yerli topluluklar arasında deneyim paylaşımı yapmalarına olanak tanıdığı için önemli olduğunu vurguladı. “Başkalarının delil toplama ve tanıkları destekleme yöntemlerinden öğrenebiliriz” dedi. “Ayrıca, başarılar ve yasal değişikliklerden kaynaklanan zorluklardan da öğrenebiliriz.”
Ranson, hükümetin iklim ve çevre yaklaşımını Te Tiriti üzerindeki geniş mücadeleyle ilişkilendirdi ve bu durumun daha fazla çıkarım ve sömürüye yol açtığını söyledi. “Te Tiriti adaleti olmadan iklim adaleti olamaz” diye ekledi.
Akbar’ın temsil ettiği Pasifik gençliği tarafından yürütülen kampanyada, iklim yasasının şekillendirilmesinde kimin bilgisinin önemli olduğu sorusu da gündeme geliyor. Pasifik Adaları İklim Değişikliği ile Mücadele Öğrencileri, Vanuatu’daki Güney Pasifik Üniversitesi’nde 27 hukuk öğrencisiyle başladı. Kendi adalarının iklim gerçeklerini göz önünde bulundurarak, uluslararası mahkemeden bir danışmanlık görüşü almanın devletlerin yasal yükümlülüklerini netleştirebileceğine karar verdiler. Kampanya daha sonra Vanuatu Hükümeti ve Pasifik Adaları Forumu tarafından benimsendi ve BM Genel Kurulu, 2023’te görüş talep etti.
Akbar, bu görüşün hikaye anlatma, deneyim ve teknik uzmanlığa dayanarak Mahkemeye mevcut zararları ve gelecek nesillerin kaybedebileceklerini göstermeyi amaçladığını açıkladı.
“Bu yaklaşım, uluslararası hukukun iklim zararını tanıma biçiminde sömürge karşıtı bir değişim anlamına geliyor” diye belirtti. “Sorun, çok daha kapsamlıdır; Pasifik ve kıyı topluluklarının krizin bedelini ödediğine uzun zamandır tanıklık ediyoruz – ancak, son Himalaya felaketi, uyanmak için önemli bir çağrı olmuştur.”
Akbar, Yeni Zelanda’nın Pasifik öncülüğündeki ICJ sürecini desteklerken, hükümetin Smith’in davasını engelleme yönünde adımlar atmasının şaşırtıcı olduğunu söyledi. 20 Mayıs 2026’da Yeni Zelanda, ICJ görüşünü onaylayan bir BM kararına oy verdi; sekiz gün önce ise hükümet, iklimle ilgili genişletici haksız fiil taleplerini engelleme planını duyurmuştu.
Akbar, bunu “Yeni Zelanda’da iklim adaletinde ve insan hakları durumunda endişe verici bir gerileme” şeklinde tanımladı.
Uluslararası baskı, mahkemeler dışında da artıyor. Avrupa Komisyonu’na yapılan şikayet, hükümetin iklim konusundaki kaydını sorguluyor.
Akbar, “Paris Anlaşması’na uymadığı için Yeni Zelanda’ya yapılan son Avrupa davası, eğer yerel yasalar başarısız olursa, uluslararası baskının artmakta olduğunu gösteriyor” dedi.
“Smith’in davalarının ve AO’nun özü, gelecek nesiller için dünyayı korumayı amaçlayan halk öncülüğünde bir hareketti” diyen Akbar, “İnsanların daha iyisini talep ettiğinde, yasaların da yavaş ama kesin bir şekilde insanların ihtiyaçlarına uyandığını biliyoruz” şeklinde sözlerini tamamladı.