Öne çıkan bir Filistinli İsrailli politikacı, Gazze savaşına ilişkin sözleri nedeniyle yaklaşan seçimlerden çekilmek zorunda kaldı. Bu durum, sağcı İsrailli liderlerin, Filistinlilere yönelik şiddet çağrılarına rağmen dokunulmaz kalmasıyla dikkat çekti.
İsrail’in siyasi kurumları, özellikle seçim kurulunun Filistinli politikacılara ve partilere uyguladığı çifte standard sebebiyle eleştiriliyor.
Balad partisi lideri Sami Abu Shehadeh, Yüksek Mahkeme’nin seçimlerde adaylığının iptal edilebileceği uyarısının ardından yarıştan çekildi. Kendisi, seçimlerden men edilme kararını “demokrasi için tarihi bir felaket” olarak nitelendirdi.
Bu mahkeme uyarısı, İsrail’in merkez seçim komitesinin Gazze’deki savaşla ilgili yaptığı yorumlar sebebiyle kendisini yarıştan men etmesi sonrası geldi.
27 Ekim’de yapılması planlanan seçim, Filistinli İsraillilerin siyasi temsil konusundaki zorluklarına bir kez daha dikkat çekti.
Uzmanlar ve eleştirmenler, aralarında Filistin hakları gruplarının da bulunduğu düşünürler, seçim sistemi çalışanlarını çifte standart uygulamakla suçladı. Arap adayların seçim listelerinden çıkarılmaya çalışıldığını belirtirken, Filistinlilere yönelik şiddeti teşvik eden sağcı İsrailli politikacıların ise aday olmasına izin verildiğini ifade ettiler.
Arab Perspectives Enstitüsü’nün kurucu direktörü Zaidon Alkinani, Al Jazeera’ya verdiği demeçte, “İsrail siyasi sistemi, siyasi elit, sistemi her zaman Siyonist bir devlet olmasını sağlamak için tasarlamıştır, sadece yahudi olmayan bir devlet değil” dedi.
Peki, neler oldu ve bu tartışma, Filistinlilerin İsrail seçimlerindeki katılımı hakkında neyi gösteriyor?
Kimdir Sami Abu Shehadeh?
Abu Shehadeh, Yafa’dan bir tarihçi ve Filistinli ulusalcı Balad partisinin lideridir. 2019’dan 2022’ye kadar Knesset’te görev yapmıştır.
Adaylığı, sağcı İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir tarafından, 8 Ekim 2023’te yayımlanan ve Hamas’ın İsrail’e yönelik saldırılarından bir gün sonra “önemli bir tarihi olay” olarak tanımladığı makalesi nedeniyle tartışmaya açıldı.
Başsavcı Gali Baharav-Miara, “silahlı mücadele”ye destek olarak değerlendirdiği bu ifadeleri gerekçe göstererek adaylığının iptal edilmesini destekledi.
Abu Shehadeh, Yüksek Mahkeme’de yaptığı konuşmada, “silahlı mücadele”yi desteklemediğini, ancak makaledeki bir bölümün yanlış ifade edildiğini kabul etti. Balad lideri, amacının çatışmayı bir siyasi sürece yönlendirmek olduğunu söyledi.
İsrail Yüksek Mahkemesi’nin kararı ne oldu?
Geçen ay, Merkez Seçim Komitesi, Abu Shehadeh’in yanı sıra Hadash partisinden Ofer Cassif ve iki ana Arap çoğunluklu seçim listesi – Ortak Liste (Balad, Hadash ve Ta’al’ı içeren) ve Ra’am (Birleşik Arap Listesi) – için engel oyu verdi.
Yüksek Mahkeme, iki liste ve Cassif üzerindeki yasakları kaldırdı.
Cassif, sol görüşlü, Arap çoğunluklu Hadash-Ta’al partisinin politikacısıdır. 1980’lerde, işgal altındaki topraklarda askerlik yapmayı reddettiği için hapiste bulunmuştur.
2021 yılında, işgal altındaki Doğu Kudüs’teki yasa dışı bir Yahudi yerleşimine karşı bir protestoya katıldığı sırada polis tarafından dövüldüğünü iddia etti.
Abu Shehadeh, Yüksek Mahkeme’yi Ben-Gvir’in baskısına eğilmekle suçlayarak, kendisine şiddet ve sürgün çağrısı yapan bir politikacının nasıl seçimlerden men edilme talebinde bulunabileceğini sorguladı. “Gazze’deki insanları açlığa mahkûm etmek, ilaç, su ve gıda yardımlarını engellemek için çağrılar yapan biri, işgal ve etnik temizlik konusunda destek veren biri, 30 yıl boyunca insan hakları aktivisti olan beni nasıl diskalifiye edebilir?” ifadelerini kullandı.
Onu temsil eden Adalah adlı hukuk hakları grubu, Abu Shehadeh’in yarıştan çekilmesini “Filistinli vatandaşların siyasi temsil hakkına ağır bir darbe” olarak nitelendirdi.
Grup, “Bu süreç, Filistinli vatandaşları ve onların parlamentodaki temsilcilerini meşruiyetlerini zayıflatma ve Filistinlilere karşı ırkçılığı seçim propagandasına dönüştürme amaçlı bir girişimdir” şeklinde bir basın açıklaması yaptı.
İsrailli liderler kışkırtıcı bir dil kullandı mı?
Yüksek Mahkeme duruşmalarından önce, Ben-Gvir’in partisiyle birlikte bir diğer sağcı kabine üyesi, Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in de partisini diskalifiye etmek için dilekçeler sunuldu. Merkez Seçim Komitesi bu dilekçeleri reddetti ve her iki partinin de seçim listesinde yer almasına izin verdi.
İsrail’in Knesset Üyeleri’ne ilişkin Temel Yasası’nın 7A. Maddesi; adayları veya seçim listelerini yasaklamak için yasal zemini sağlıyor. Bu yasaklar; İsrail’in “Yahudi ve demokratik bir devlet” niteliğini reddetme, ırkçılığı teşvik etme veya düşman bir devletin veya tanımlanmış “terörist” grubun silahlı eylemini destekleme gerekçelerine dayanıyor.
Başsavcı Baharav-Miara, sağcı partilerin dışlanmasına yönelik girişimlerin yeterli hukuki temelden yoksun olduğunu belirtti.
Ben-Gvir ve Smotrich, Filistinlilere yönelik kışkırtıcı söylemleri nedeniyle uluslararası tepki almış durumdadır. 2025 yılında Birleşik Krallık, Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda ve Norveç, her iki bakana da yaptırımlar uyguladı.
Son günlerde, Ben-Gvir, Filistinlilerin Gazze’den “gönüllü göç” yoluyla ayrılması için yedi yıllık bir plan önerdi. “Şu anda barış illüzyonları yerine, göç eylemlerine ihtiyacımız var” dedi. “Onlar tünel kazarken, artık bavulları toplama zamanı.” diye ekledi.
Smotrich de Gazze’deki Filistinlilerin yerinden edilmesini ve işgal altındaki Batı Şeria’nın ilhakını savunmaktadır. Hem o, hem de Ben-Gvir, Gazze’nin sürekli olarak işgalini ve orada Yahudi yerleşimlerinin yeniden kurulmasını talep etti, ancak bu öneriler Netanyahu tarafından reddedildi.
Çifte standart iddialarının sebebi nedir?
Abu Shehadeh ile İsrail’in sağcı politikacıları arasındaki farklı muamele, Filistinli politikacılar ve uzmanların seçim sistemini çifte standart uygulamakla suçlamasına yol açtı.
Filistinli siyasi analist ve oyun yazarı Ahmed Najjar, Al Jazeera’ya, Abu Shehadeh’in durumunun, “İsrail demokrasisinin iki katmanlı doğasını” açığa çıkardığını belirtti.
O, “Bu yasanın eşit uygulanması değil” dedi. “Yahudi İsrailli politikacılar için bir eşik, Filistinli vatandaşlar içinse başka bir eşiği tanımlıyor.”
Najjar, Yüksek Mahkeme’nin Abu Shehadeh’in Ekim 2023 tarihli makalesine karşı aldığı yaklaşım ile Ben-Gvir ve Smotrich’in, aleyhlerine söylenmiş kışkırtıcı açıklamalara rağmen hala aday olmalarına izin verilmesi arasında büyük bir tezat olduğunu kaydetti.
O, “Yahudi aşırılığı, İsrail’in siyasi sisteminde uygulanabilirken, Filistinli siyasi konuşma bir varoluşsal tehdit olarak ele alınıyor” şeklinde konuştu.
“Seçilerek Filistinli temsilcileri dışlayan bir demokrasinin kendini demokratik olarak adlandırması mümkün değildir” dedi.
Arab Perspectives Enstitüsü’nün kurucu direktörü Alkinani, bu tartışmanın, Filistinli siyasi katılıma yönelik daha geniş bir sorunu yansıttığını ifade ederek, bir aday üzerindeki bir çatışmanın ötesinde olduğunu vurguladı.
Alkinani, Al Jazeera’ya yaptığı açıklamada, İsrail’in siyasi sisteminin tarihsel olarak Siyonist karakterini korumak için yapılandığını belirtti ve Filistinli vatandaşların siyasi temsil taleplerine karşı belirli bir “baskı” ve “korkutma” oluşturan bir ortam yarattığını söyledi.
Bu baskıların, 7 Ekim 2023’ten bu yana arttığını savunan Alkinani, bunun sağcı ulusalcı partilere “güçlü bir sembolik itici güç ve güven” sağladığını ifade etti.
Filistinlilerin İsrail seçimlerindeki zorlukları nelerdir?
Filistin yanlısı partilerin dışlanmasiye yönelik girişimler yeni değil.
Adalah, 2003, 2013, 2015, 2020 ve 2022 yıllarındaki seçimlerde Arap adaylara veya listelerine yapılan itirazları belgelendirmiştir. Yüksek Mahkeme, Merkez Seçim Komitesi’nin kararlarını defalarca iptal etmiştir. Bu komitedeki oy veren üyeler, mevcut Knesset’teki partilerin temsilcileridir.
Filistinli İsrailliler, nüfusun yaklaşık %20’sini oluşturmaktadır, ancak oy kullanma oranları genellikle Yahudi İsraillilere göre daha düşük kalmaktadır.
Partilerin parlamentoya girebilmesi için en az %3,25 oranında oy alması gerektiğinden, daha küçük Arap partilerin birlikte listeler oluşturması teşvik edilmektedir.
Arab Perspectives Enstitüsü’nden Alkinani, meselenin sadece İsrail’in sağcı partileriyle sınırlı olmadığını, bazı merkezci partilerin de Filistinlilere yönelik “şahin güvenlik eylemlerini” desteklediğini söyledi.