Bangladeş, kızamığın neredeyse ortadan kalktığı bir dönemin ardından, tarihin en kötü salgını ile karşı karşıya. Mart ayından bu yana bildirilen 999 şüpheli ve kesin ölüm vakası ile hastaneler hasta çocuklardaki artışla başa çıkmakta zorlanıyor.
Uzmanların belirttiğine göre, Nisan ayında gerçekleştirilen ulusal acil aşı kampanyasına rağmen salgın, 2024 ve 2025 yıllarındaki rutin aşılamaların aksaması nedeniyle uzadı. Bu süre zarfında, dönemin Başbakanı Şeyh Hasina’ya karşı yaşanan kanlı isyan sonrası ülkede siyasi kargaşa yaşanıyordu.
Buna ek olarak, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi’nin web sitesine göre, Bangladeş şu anda dünyadaki en büyük kızamık salgınını yaşıyor.
Sağlık yetkilileri ve uzmanlar, siyasi istikrarsızlığın neden olduğu aşı tedarik sorunları ve aşılamaların kaçırılması nedeniyle çocukların, özellikle rutin aşıları olamayacak kadar küçük olan dokuz aydan küçük bebeklerin, bu oldukça bulaşıcı hastalığa karşı savunmasız kaldığını belirtti.
Salgın Mart ayında ortaya çıktıktan sonra, Bangladeş Sağlık Bakanlığı’na göre, 166.000’den fazla şüpheli kızamık vakası kaydedildi; bunlar arasında 19.835 laboratuvar onaylı enfeksiyon bulunuyor. Salgın, 100’ü kesinleşmiş 999 ölüme yol açtı ve 146.000’den fazla şüpheli hasta hastaneye kaldırıldı.
Aşılama eksiklikleri
Uzmanlar, salgının nedeninin, Hasina döneminde uygulanan zayıf program denetimi, yetersiz izleme ve geçici hükümetin yaptığı aşı alım politikası değişiklikleri olduğunu ifade etti. Bu durum, aşı teminini sekteye uğratarak birçok çocuğu korumasız bıraktı.
Sağlık Bakanı Sardar Md. Sakhawat Husain, pazartesi günü parlamentoda yaptığı açıklamada, aşı alımındaki değişikliklerin aşı kıtlığına yol açtığını, 2024’teki aşı programının ertelenmesi ve izleyen yıl ulusal kızamık-kızamıkçık kampanyasının iptal edilmesinin daha fazla çocuğun enfeksiyona karşı savunmasız kalmasına neden olduğunu ifade etti.
Dünya Sağlık Örgütü, UNICEF ve diğer sağlık ajansları da aşı takvimlerindeki değişikliği vurguladı. Hastalığın ilk dönemlerinde vaka sayılarının yaklaşık %80’inin 5 yaş altı çocuklardan oluştuğu belirtildi.
Kızamık salgını, uzun yıllar süren aşılamaya yönelik ilerlemeye rağmen yaşanıyor. Bangladeş, son on yıl içerisinde kızamık aşılamasını yüksek seviyelerde sürdürdü ve aşı oranları genellikle, COVID-19 pandemisi dönemindeki düşüş dışında, DSÖ tarafından önerilen %95 seviyesinin altında kalmadı.
Epidemiyolog ve Epidemiyoloji, Hastalık Kontrol ve Araştırma Enstitüsü eski direktörü profesör Mahmudur Rahman, “Bangladeş, 2024 ve 2025 yıllarındaki aşı eksiklikleri nedeniyle kızamık ortadan kaldırma hedefini kaçırdı” dedi.
Rahman, “Bangladeş’te bu kadar çok çocuğun kızamıktan öldüğüne hiç tanık olunmadı. Tek bir yılda bu kadar çok hasta görmek de bir ilk. Bu gerçekten korkunç bir durum ve en üzücü kısım, kurbanların çocuklar olması” şeklinde konuştu.
Aşılama boşluklarını kapatmanın, aşılanma oranlarını artırmanın ve kamu bilincini yükseltmenin, salgını kontrol altına almak için acil öncelikler olduğunu ekledi.
Hastaneler yük altında
Artan kızamık vakaları nedeniyle hastaneler zor durumda. Ayrıca, artan dengue hastalarının varlığı sağlık sistemine ek bir yük oluşturuyor. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, bu yıl 45.000’den fazla kişi dengue hastalığı nedeniyle hastaneye kaldırıldı. Salı günü dengue kaynaklı ölümler dokuz, hastaneye yatışlar ise 1.571’e çıkarak yılın en yüksek günlük rakamlarına ulaştı.
Dhaka’daki devlet hastanesi Shaheed Suhrawardy Tıp Fakültesi Hastanesi’nin müdürü Dr. Nanda Dulal Saha, “Hastalar akın akın geliyor ve herkesi kabul etmek çok zor” dedi. Şu an hastanede 60 kızamık hastası için yatak olduğunu, ancak birçok hastanın yerde tedavi edildiğini de ekledi.
Saha, kızamık belirtilerini hafifletebilen çocukluk dönemi serumunun eksikliğinin durumu daha da zorlaştırdığını belirtti. 1.350 hasta kapasitesine sahip olan hastane, şu anda 2.350’den fazla hastaya bakıyor.
Aileler için bu salgın, belirsizlikler, hastane ziyaretleri ve artan maliyetler anlamına geliyor. Ev yardımcı olarak çalışan 35 yaşındaki Nasima Begum, 13 aylık oğlunun yaklaşık iki ay önce kızamık geçirdiğini ifade etti. Dört hastanede yatak bulamayan çocuğu, sonunda kabul edildi ve 10 gün sonra taburcu edildi, ancak hala ateşten mustarip ve tam olarak iyileşemedi.
Begum, çocuğunun hasta olduğu için aşısını kaçırdığını, daha sonra aşı merkeziyle iletişime geçtiğinde aşı bulamadıklarını söyledi. En küçük oğlu dışında, dört büyük çocuğu rutin aşılarını almıştı.
Bir fabrika işçisi olan Mohammad Ripon, 8 aylık kızı hastaneden taburcu edildikten birkaç gün sonra döküntü ve diğer kızamık benzeri belirtiler geliştirdiğini, bunun üzerine ailenin farklı hastanelerde tedavi aramak zorunda kaldığını belirtti.
Ripon, “Bir hastaneden diğerine geçiyoruz. Kesinlikle doğru bilgi alamıyoruz” dedi.
Bangladeş’in acil kızamık-kızamıkçık aşı kampanyası, altı aydan beş yaşına kadar yaklaşık 18 milyon çocuğu hedefliyordu. Sağlık Bakanlığı verilerine göre, 19.7 milyon çocuğa aşı yapıldı. Ancak uzmanlar, güçlü bir rutin aşılamanın ve geri planda kalan kampanyaların hala gerekli olduğunu ifade etti.
Kızamık ve sivrisinek kaynaklı dengue hastalığının iki yönlü sağlık krizi, Bangladeş sağlık sisteminin, önlenebilir bulaşıcı hastalıklarla mücadele ederken rutin hizmetleri sürdürme konusundaki zorluğunu vurguluyor.
Kızamık, dünyanın en bulaşıcı hastalıklarından biri olmasına rağmen, iki doz aşı ile önlenebilir. Begum, “Biz fakiriz ve tedaviye paramız yetmiyor. Tek dileğim oğlumun iyileşmesi” dedi. “Başka bir annenin çocuğunun bu hastalıktan zarar görmesini veya ölmesini istemiyorum” ifadelerini kullandı.