Latin Grammy ödüllü Afro-Perulu sanatçı Susana Baca, Papa Leo XIV’ü Peru’da büyük bir coşkuyla karşıladı. Baca’nın performansı, papa ziyaretinin ülkenin Afrikalı kökenli topluluğuna ve kültürel mirasına uluslararası dikkat çekme önemini vurguladı.
Peru’nun ilk siyah cabinet bakanı olan Baca, uzun süredir karşılaştıkları sistematik eşitsizliklere karşı mücadele eden siyah ve yerli toplulukların marjinalleşmesine karşı sesini yükselten önemli bir figür.
Amerika Birleşik Devletleri’nde doğan Papa Leo XIV, ailesinde hem köle sahipleri hem de kölelerle ilişkili geçmişe sahip. Ziyaretinde, Afro-Perulu kültürünün tarihi merkezi Zana’ya gitmesi bekleniyor.
Papa, sıklıkla yakınındaki Chiclayo’nun piskoposu olurken ziyaret ettiği St. Turibius Mogrovejo Tapınağı’nda bir dua ayini gerçekleştirecek.
Mogrovejo, 16. yüzyılda Lima’nın ilk başpiskoposu olarak biliniyor ve yerli halkın haklarını savunmasıyla tanınıyor. Ayrıca,Amerikalar’daki ilk siyah aziz olan St. Martin de Porres’i de onaylamıştır.
Papa Leo, ilk enciklik olan “Muhteşem İnsanlık”ta, geçmişteki papa ve misyonerlerin köleliği meşrulaştırmaları ve onurlandırmamalarını kınayarak kapsamlı bir özür diledi. Bu belgede, Avrupa hükümdarlarına Afrika ve Amerika’yı fethetme ve Hristiyan olmayanları köleleştirme yetkisi veren 15. yüzyıl Vatikan direktifleri referans alındı.
Papa Leo, kölelik temalı özür mesajında, “Birçok insanın derin acısını ve aşağılanmasını düşündüğümüzde içsel bir üzüntü hissetmemek imkansızdır,” dedi. “Bu yüzden, kilise adına içtenlikle af diliyorum.” ifadelerini kullandı.
İspanyol fatihlerin Peru’ya gelmesinin ardından yaklaşık 100,000 köleleştirilmiş Afrikalı Peru’ya getirildi. Bu insanlar şeker plantasyonlarında ve gümüş madenlerinde zorla çalıştırıldılar. Bir dönem köleler ve onların torunları Lima’nın nüfusunun %40’ından fazlasını oluşturuyordu.
Günümüzde siyah Peru’lular ülkenin 35 milyonluk nüfusunun küçük bir kısmını oluşturuyor. Ancak, özgürlüklerine kavuştuklarından 170 yıl sonra bile ilerleme sağlamakta zorluklarla karşılaşıyorlar.
Peru’nun 2017 yıllık nüfus sayımında Zana’da Afro-Perulu kimliğini benimseyen 1,311 kişi kaydedildi. Lambayeque bölgesinde bu sayı ise 78,639 olarak belirlendi.
Baca, Papa ile olan bağlantısını, tarihsel adaletsizlikler için af arayışındaki önemine vurgu yaparak hissettiğini belirtti. “Afro-Perulu tarihin en önemli yanlarından biri, yaşadığımız sıkıntılara rağmen suya gömülmemiş olmamızdır,” dedi. “Afro-Perulu bir halk olarak affetmeyi öğrendik.”
Baca, Papa için “Cancion de Fe” (İnanç Şarkısı) ve “Si me quitaran totalmente todo” (Eğer Her Şeyim Alınsa) adlı eserleri seslendirdiğini belirterek bu şarkıların, Papa Leo’nun paylaştığı inanç anlayışını taşıdığını ifade etti.
Zana, 2017 yılında UNESCO tarafından “kölelik anısı ve Afrikan kültürel mirası yeri” olarak tanındı. Peru hükümeti, bu unvanın, Güney Amerika’nın Pasifik kıyısındaki benzer topluluklara verilen ilk unvan olduğunu belirtiyor.
Eski Kültür Bakanı Salvador del Solar, Zana’da düzenlenen bir törende, “Bu topluluklar, en zorlu darbeleri bile aşabilme yeteneğine sahip olabilir,” dedi. “Zana gibi topluluklar, hiçbir darbenin onları tamamen kıracak kadar güçlü olmadığını kanıtlıyor ve Afro-kökenli kimliklerini gururla sürdürüyorlar.”
Afrika kökenli topluluk, eski piskoposları olan Leo’nun dönüşünü kutluyor ve ayrıca siyah kökenli ilk papa öncesindeki Baca’nın performansından gurur duyuyor.
Bölgedeki yerel bir şef olan Felipe Gutierrez, “Papa’ya şarkı söyleyen Afro-Perulu birini görmekten çok gururluyum,” dedi. “Papa’da Afrikalı kökenin mevcut olması da Zana için bir gurur kaynağı.” dedi.
Papa’nın dört büyükanne ve büyükbabası, 19. yüzyıldaki Louisiana nüfus sayımlarında “özgür renkli insanlar” olarak sınıflandırılmıştı ve Zana, bu durumu kıvançla karşılıyor.
Zana’da, tarihi fotoğrafların, kölelik döneminde kullanılan belgelerin ve Afrika kökenli müzik aletlerinin sergilendiği bir Afro-Perulu müze bulunmaktadır. Müzede, papa zamanındaki ziyaretlerinden fotoğraflar da sergileniyor.
Gutierrez, müze ziyareti sırasında, burada Barack Obama ve Nelson Mandela gibi örneklerin sergilendiğini belirtti. “Burada kendi kimliğimize sahip çıkıyoruz,” ifadelerini kullandı.