ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile son görüşmesini diplomatik bir zafer olarak nitelendirdi. Ancak analistler, bu yılki üç yüksek profilli buluşmanın Washington’a somut kazanımlar sağlamadığını, aksine Pekin’in küresel etkisini artırdığını belirtiyor.
Bu haftaki uluslararası toplantıda Xi, kendini ABD, Çin ve Rusya’yı bir araya getirebilen bir lider olarak tanıttı ve Washington ile olan kırılgan ticaret ateşini büyük ölçüde Çin’in koşullarında sürdürmeyi başardı.
Trump, görüşmelerin çevresindeki merasimi vurgulasa da, son görüşmeden kamuya yansıyan açıklamalar iki ülke arasındaki temel sorunlarda ilerleme kaydedildiğine dair fazla bir kanıt sunmadı.
Tayvan’daki Ulusal Sun Yat-sen Üniversitesi’nde Çin ve Asya-Pasifik Araştırmaları Enstitüsü’nün müdürü Kuo Yu-jen, “Onlar, Çin Komünist Partisi’nin ve Xi’nin hedeflerine ulaşmasını sağladılar; bu da süreci uzatmak ve sürekli konuşmak” dedi.
Xi, Cuma günü gerçekleşen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesi öncesinde Trump’ı Shenzhen havaalanında karşılayarak diplomatik protokolden alışılmadık bir sapma gösterdi.
Trump, resmi görüşmeleri başlamadan önce bu karşılamayı “büyük bir zafer” olarak nitelendirdi. Xi, ayrıca Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile birlikte tarihi bir üçlü toplantı düzenledi ve böylece uluslararası işlerde Çin’in merkezi bir güç olduğunu öne çıkarmış oldu.
Ancak somut ilerlemeler pek görünmedi. Trump görüşmelerin yapay zeka, ticaret ve Hürmüz Boğazı üzerinden petrol sevkiyatlarını kapsadığını belirtti. Washington, Pekin’den Amerikan tarım ürünleri alımlarını artırmasını, nadir toprak ihracatındaki kısıtlamaları gevşetmesini ve Çin’de haksız yere tutuklanan iki Amerikalının serbest bırakılmasını talep ediyor.
Çin Dışişleri Bakanlığı görüşme hakkında çok az ayrıntı sundu. Tarafların “stratejik istikrarın yapıcı bir ilişkisini geliştirmek” için bir eylem planı oluşturma konusunda anlaştığını duyurdu; ancak herhangi bir zaman çizelgesi veya özel taahhüt içermiyordu.
Çin’in açıklamasında ticaret ateşi, tarım alımları, nadir toprak sağlama, yarı iletken kısıtlamaları gibi konulara yer verilmemesi dikkat çekti. Çin, 2026 yılı için soya fasulyesi alım taahhütlerini yerine getirmeye devam ediyor ancak diğer tarım ürünleri alımlarında yalnızca küçük bir kısmını gerçekleştirdi.
Xİ, Washington’ı Tayvan konusunda “doğru olanı yapmaya devam etmeye” çağırarak, aksi takdirde ilişkilerin gerilebileceği uyarısında bulundu. Çin, demokratik yönetim altında bulunan Tayvan’ı kendi toprağı olarak iddia ediyor. Taipei ise Pekin’in egemenlik taleplerini reddediyor.
Analistler, pek çok konuda somut bir anlaşmanın sağlanamadığını belirtiyor; Trump’ın diplomatik gündemi, Xi ve Putin ile yaptığı görüşmelere yoğunlaşmış durumda. Üçlü buluşma sonucu ortaya çıkan “Barışa Doğru Bildiri” ise belirsiz ve somut taahhütlerden yoksun olarak tanımlandı.
Washington ise teknoloji ve ticaretle ilgili gerginliklerin yeniden arttığı bir dönemde bu diplomatik buluşmayı sürdürmekte. Özellikle ABD, Çinli şirketlerin gelişmiş yapay zeka çiplerine erişimini engellemeye yönelik çalışmalarını artırıyor.
Washington’un, Trump ve Xi’nin buluştuğu gün, Çin’in gelişmiş yapay zeka çiplerine erişimini daha da kısıtlayan yeni bir kural yürürlüğe girdi. Kongre’de de her iki partiden milletvekilleri, Pekin’e karşı daha sert bir yaklaşım için baskı yapıyor.
İki hükümetin, ticaret ateşini uzatma kararını gelecek ay Miami’de gerçekleştirilecek G20 liderler zirvesine ertelemesi bekleniyor. Anlaşmanın, geçen yılki Güney Kore buluşmasında sağlandığı ve Xi’nin Eylül ayında Washington’a ziyaretinde uzatıldığı ifade ediliyor; bu anlaşmanın son tarihi 10 Ocak olarak belirlenmiş durumda.
Geride kalan yıl içinde yapılan yoğun müzakereler sonucunda her iki tarafında daha hızlı diplomatik atılımlar için daha az fırsatı kaldığı belirtiliyor. Analistler, Trump ve Xi’nin bir sonraki görüşmesinin de benzer bir döngüde geçmesini bekliyorlar.
Shen, “Somut olarak büyük bir ilerleme beklemiyorum. İstikrar olacak ve bu da yeterli,” dedi.
