Türkiye, 50 yıla yaklaşan bir çatışmayı kapatma aşamasına geldi. Türk парламентo, bu hafta sürgündeki Kürt militanların geri dönüşüne ve topluma yeniden katılmalarına olanak tanıyan bir yasa geçirdi. Bu düzenlemenin amacı, 1984’ten bu yana Türk devletine karşı bağımsızlık mücadelesi veren Kürdistan İşçi Partisi (PKK) ile savaşı sona erdirmek.
Pazartesi günü yapılan oylamada, milletvekilleri yasa lehine 468-88 oy kullandı. Yasa, PKK’nın silah bırakması, dağılması ve çoğu üyesinin sivil hayata dönüşü ile ilgili detayları içeriyor. Birçok kişi bu yasayı, onlarca yıllık kan dökümünden sonra bir dönüm noktası olarak görüyor.
Diyarbakır merkezli Kürt Araştırmaları Merkezi’nden sosyolog Mesut Yegen, “Bu yasa, devasa bir katkı sağlayacak” diyor. “PKK militanları Türkiye’de güvenli olabileceklerine inanırlarsa, Avrupa, Suriye, Irak ve Türkiye’deki cezaevlerinde yaklaşık 15,000 kişinin ya serbest bırakılacağı ya da geri döneceği tahmin ediliyor.”
Ancak PKK liderliği, esas olarak Irak’ta bulunan örgüt, bu yasadan muaf tutuldu. 1999’dan beri Türkiye’de hapis yatan PKK’nın kurucusu Abdullah Öcalan ise barış sürecini başlatmış ve geçen yıl silah bırakma ve PKK’nın dağılmasını istemişti.
İstanbul, 1990’larda Türkiye’nin güneydoğusundaki şiddetten kaçan yüz binlerce insan için bir sığınak haline gelmişti. Özellikle Bağcılar gibi Kürt nüfusunun yoğun olduğu bölgelerde bu konudaki denge ise oldukça hassas.
Toplumda, yasaya dair hem umut hem de temkinlilik mevcut. “Bu yasa, Kürtlerin onuru için iyi görünüyor ve kan dökülmesini durdurabilir,” diyen 31 yaşındaki Ahmet, yalnızca isminin kullanılmasını istedi. Ancak diğerleri bu sürece daha ihtiyatla yaklaşıyor. “Devlet, haklarımızı onlarca yıldır erteledi; bu sürecin farklı olacağına inanmıyorum,” diyen bir başka kişi, Kava, adının tam olarak verilmesini istemedi.
Kürtler, Türkiye nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturmasına rağmen, yasal olarak azınlık olarak tanınmıyorlar. Türkler arasında da duygular karışık. “Eğer Türk bayrağı altında yaşamayı kabul ederlerse ve ülkemizi severlerse, sorun değil – bırakın gelsinler,” diyor 51 yaşındaki Mehmet Taş. Ancak 40 yaşındaki Ertuğral Zengin ise buna katılmıyor: “Bir suç işlediler – şimdi affedilecekler mi? Bunu kabul etmiyorum.”
Uzun süredir devam eden çatışmada 40,000 kişi hayatını kaybetti ve 3 milyondan fazla insan yerinden edildi. Başlıca siyasi partiler barış sürecini desteklerken, radikal milliyetçi gruplar PKK’nın zaten yenildiğini savunarak sürece karşı çıkıyor.
PKK’nın silahsızlandırılması ve silahlarının doğrulanması süreci, kritik bir öneme sahip. Brookings Enstitüsü uzmanı Aslı Aydıntaşbaş, bu sürecin ilerlemesinin gerekli olduğunu belirtiyor. “Bu uzarsa, yasaya ve eski PKK üyelerinin geri dönüşüne siyasi destek sağlamak, Türkler tarafından terörist olarak görülen bir grubu ödüllendirmek olduğu için hükümet için sorunlu hale gelebilir” diyor.
Hükümetin, Kürt hakları ve eğitim konusunu ele alması için artan bir baskı ile karşılaşması bekleniyor. Sosyal medyada ise PKK üyelerinin serbest kalırken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eleştirmenlerinin cezaevinde kalmasıyla ilgili sorular tartışılıyor.
Yegen, mevcut yasanın Kürt haklarına ve demokratik reformlara dair herhangi bir düzenleme içermediğini ve hükümetin hızlı hareket etmesi gerektiğini savunuyor. “Bu iki konunun yasada yer almaması, hem Kürtler hem de Türkler açısından silahsızlanmanın hükümetin tek gündemi olup olmayacağı konusunda birçok şüphe yarattı,” diyor.
Erdoğan için barış sürecini başarıyla yönlendirmek, 2028 seçimlerinde kritik Kürt oyunu kazanma şansı sunabilir. Ancak Kürt kültürel haklarının genişletilmesi, Türk milliyetçilerini yabancılaştırma riski taşırken, muhalefete olan baskının hafifletilmesi de kendi tehlikelerini barındırıyor.
Şu anda müzakereler, uzlaşma ve kalıcı barış için nadir bir fırsat sunuyor.