Türkiye’deki Suriyeli mülteci kadınların, doğum kontrol yöntemlerine yönelik ihtiyaçlarının karşılanmadığı durumlarda, 45 ile 49 yaş aralığında olanların, çocuk aralığı konusunda karşılanmamış ihtiyaca sahip olma olasılığının 47.4 yüzde puan daha az olduğu; ancak doğum sınırlama ihtiyacında ise 46 yüzde puan daha fazla olduğu belirtildi. BMC Public Health dergisinde yayımlanan bu çalışmanın yazarları Didem Pekkurnaz ve Zeynep Güldem Ökem, zorla yerinden edilmiş kadınlar arasında modern doğum kontrol kullanımını etkileyen demografik ve sosyoekonomik faktörleri inceledi.
Çocuk sayısının modern doğum kontrol ihtiyaçlarıyla güçlü bir ilişkiye sahip olduğu görüldü. Sıfır ile iki çocuğa sahip Suriyeli mülteci kadınlarla kıyaslandığında, beş veya daha fazla çocuğa sahip olanların doğum aralığına yönelik karşılanmamış ihtiyaçlarının 26.7 yüzde puan daha az olduğu tespit edildi. Ancak, beş veya daha fazla çocuğa sahip kadınların doğum sınırlama ihtiyaçları konusunda 14.8 yüzde puan daha fazla sorun yaşadıkları belirlendi. Bu durum, kalabalık ailelerin hamilelikleri erteleme ihtiyacının nadir olduğunu, ancak çocuk doğurmayı durdurma konusunda daha büyük zorluklarla karşılaştıklarını göstermektedir.
Çocukların cinsiyet dağılımının da aile planlaması üzerindeki etkisi önemli bir buluş olarak öne çıktı. En az bir erkek çocuğa sahip olmanın, modern doğum kontrolünde karşılanmamış ihtiyacın azalmasına 16.5 yüzde puan katkı sağladığı ifade edildi. Bu durum, Suriyeli mülteci kadınların doğum aralıklarını belirleme ve önceliklendirmede, hane halkı demografik yapısının, özellikle erkek çocuk varlığının etkili olduğunu gösteriyor.
Sosyoekonomik durumun, mülteci kadınların doğum sınırlama konusundaki karşılanmamış ihtiyaçlarını nasıl etkilediği de ele alındı. En düşük sosyoekonomik kesimle karşılaştırıldığında, üçüncü kesimdeki kadınların karşılanmamış doğum sınırlama ihtiyaçlarının 15.8 yüzde puan daha az olduğu belirtildi. Dördüncü kesimdeki kadınların ise, en yoksul gruptakilere kıyasla doğum sınırlama konusundaki karşılanmamış ihtiyaçlarının 11 yüzde puan daha az olduğu görüldü.
Bu ihtimalleri modellemek amacıyla, araştırmacılar 2018 Türkiye Demografik ve Sağlık Araştırması’nın Suriyeli Göçmen Örneği verilerini inceledi. Araştırma ekibi, genel olarak modern yöntemler için karşılanmamış ihtiyaçların belirleyicilerini değerlendirmek amacıyla standart bir logit modeli oluşturdu. Ayrıca, yazarlar, doğum aralığı ve doğum sınırlama konusundaki farklı faktörleri ayırt etmek için beş yüzde anlamlılık düzeyinde bir multinominal logit modeli kullandı.
Yazarlar, zorla yerinden edilmiş kadın ve kız çocuklarının üreme sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasının, tüm mülteci kabul eden ülkeler için kritik olduğunu vurguladı. Çatışma ve yerinden edilme dönemlerinde, üreme çağındaki kadınlar genellikle hamileliklerini ertelemek veya durdurmak istemektedir. Hamilelikten kaçınan kadınların herhangi bir doğum kontrol yöntemi kullanmadıkları durumlar, karşılanmamış aile planlaması ihtiyacı olarak sınıflandırılmaktadır. İstenmeyen hamilelikler ve güvensiz kürtajlar ciddi riskler taşırken, modern doğum kontrolüne erişim Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 3 için merkezi bir öneme sahiptir.
Türkiye’nin önemli sayıda Suriyeli mülteci barındırdığını dikkate alan yazarlar, aile planlaması programlarının standart hizmetler yerine farklı ihtiyaçlara yanıt verecek şekilde tasarlanması gerektiğini ifade etti. Etkili girişimlerin, demografik özellikler ve sosyoekonomik durum gibi faktörleri dikkate alarak modern doğum kontrol ihtiyaçlarını ortadan kaldırması gerektiği vurgulandı.
