uydu görüntüleri, İsrail ordusunun Gazze Şeridi’ndeki Rafah şehrini sistematik bir şekilde yok ettiğini ortaya koydu. Bir zamanlar 250.000 kişilik bir nüfusa ev sahipliği yapan Rafah, İsrail’in üç yıldır devam eden soykırım niteliğindeki savaşının kurbanı oldu.
Bulldozer ve patlayıcılarla yürütülen yıkım çalışmaları, bir yıl önce varılan ateşkes anlaşmasına rağmen aralıksız devam ediyor. İsrail ordusu, hâlâ kontrolü altında bulundurduğu toprakların yüzde 60’ından fazlasında hakimiyetini pekiştiriyor.
Gazze’deki 2 milyon Filistinli, 7 Ekim 2023’teki Hamas saldırısının ardından başlayan bu insanlık dramından ötürü büyük acılar yaşıyor. Gazze’nin pre-war (savaş öncesi) nüfusunun her 10 kişisinden biri, İsrail ateşi sonucu ya ölmüş ya da yaralanmış durumda.
Hemen hemen her aile, ya ölülerini yas tutarak ya da yaralılarını tedavi ederek zaman geçiriyor. Savaş ve İsrail’in tahliye emirlerinden kaçmak zorunda kaldıkları için çoğu aile birden fazla kez yer değiştirmek zorunda kaldı. Şu an itibarıyla nüfusun neredeyse tamamı evsiz. Gazze, dünya üzerindeki en yoğun çadırlardan biri haline geldi.
Gelecek dönem için durumu değiştirecek bir gelişme görünmüyor. Ateşkes anlaşması, saldırıları ve en yoğun bombardımanları durdurmuş olsa da, İsrail, neredeyse her gün çadırları, araçları ve binaları hedef alıyor. Bu bombardımanların Hamas üyelerini hedef aldığı belirtilse de, çoğunlukla kadınlar, çocuklar ve diğer aile üyeleri hayatını kaybediyor.
İnsanlar artık sürekli yer değiştirip kaçmak zorunda değil; ancak çoğu, inşaat malzemelerinin Gazze’ye girmesine izin verilmediği için evlerini yeniden inşa edemiyor. Ateşkes anlaşmasının Gazze’nin yeniden inşası için planları hiçbir zaman hayata geçmedi. İsrail’in sıkı kontrolü ve Hamas’ın aşamalı silahsızlanma önerisi buna engel oluyor.
Najwa Abu Eita, Eylül 2024’te Nuseirat’taki evine yapılan bir saldırıda 7 yaşındaki kızını kaybetti. Diğer üç çocuğu ise yaralandı. Abu Eita, bir gözünü kaybetti, yüzünde ağır yaralar var ve nefes almakta zorlanıyor.
Savaştan önce kuaförlük yapan Abu Eita, artık ailesiyle birlikte yıkık evinin yakınında bir çadırda yaşıyor. En zor olanı ise çocuklarının yüzünden korktuğu ve ona bakmamaya çalışması. “4 yaşındaki oğlum bana, ‘Anne, sana bir göz vereceğim’ diyor. İçimde ağlıyorum” dedi.
Gazze’nin nüfusu, toplam toprakların yaklaşık yüzde 40’ına sıkışmış durumda; gerisi ise İsrail ordusunun kontrolünde. Planet Labs PBC tarafından sağlanan uydu görüntüleri, İsrail’in kontrolündeki bölgelerdeki binaların büyük bir kısmının yıkıldığını gösteriyor.
İsrail ordusu, binaları yok etme gerekçesi olarak Hamas üyelerinin veya grup tünel ağlarının kullanımını engellemeyi öne sürüyor. Ancak Birleşmiş Milletler tarafından atanan bir uzman, Şubat ayında yayımlanan raporunda, Gazze’deki sivil konut ve altyapıdaki yıkımın 20. yüzyıldan bu yana modern savaşların korkunç standartlarını aştığını belirtti.
Bu rapor, yıkımın insanlığa karşı bir suç veya soykırım seviyesine ulaşabileceğini uyarısında bulundu. Ancak İsrail, soykırım suçlamalarını reddederek, hedeflerinin Hamas üyeleri olduğunu ve bu üyelerin sivil alanlarla iç içe geçtiğini dile getiriyor.
Planet Labs görüntüleri, İsrail kontrolündeki Gazze’nin dört bir yanında en az 50 askeri noktası inşa edildiğini gösteriyor; bunlardan en az 18’i ateşkesin başlamasından sonra kuruldu. Bu noktaların çoğu, yıkılmış binaların enkazlarının temizlendiği eski mahallelerin üzerine inşa edilmiş durumda.
Rafah’ın büyük bir kısmı ateşkes öncesinde yıkılmıştı; ancak hala az sayıda kalan bina, İsrail ordusu tarafından yok edilmeye devam ediyor. Bununla birlikte, bazı terkedilmiş BM binaları ve bir spor alanı gibi yapılar hala ayakta kaldı. Bani Suheila kasabasının ana kavşağına kurulan yeni bir askeri üs de bu duruma örnek gösterilebilir.
Jabaliya’nın kuzeyinde ise, al-Awda Hastanesi Kompleksi’nin büyük bir kısmı yakın dönemde yıkılmış durumda; BM tarafından işletilen okul binaları da benzer bir akıbetle karşı karşıya kaldı. Jabaliya, daha önce Gazze Şeridi’nin en büyük mülteci kampına ev sahipliği yapmaktaydı.
Şimdi ise yalnızca birkaç ayakta kalan yapıdan biri, Haziran 2025’te kapatılan Endonezya Hastanesi. İsrail ordusu, hastanenin yakınında yeni bir üs kurmuş durumda.
Benzer şekilde, Gazze’nin en kuzeydoğusundaki Beit Hanoun, bir zamanlar 70.000 nüfusa ev sahipliği yapıyordu; ancak şimdi burası, düzleştirilmiş evler ve apartman blokları ile dolu. Şijaiya, 800 yıl önce kurulan bir Gazze Şehri mahallesi olarak, artık yok olmuş durumdadır.
Son dönemde artan yardım ve ticari ürün akışı, Gazze’yi, geçtiğimiz yıl İsrail’in yiyecek ve diğer ürünler üzerindeki uzun süreli yasağının yarattığı kıtlıktan kısmen kurtardı. Ancak, büyük çoğunluk hâlâ uluslararası yardıma bağımlı. İş imkanı ise sınırlı, genellikle pazarda satış yapma ile sınırlı.
Shadi Barawi, savaşın başlarında babasını kaybetti. Daha sonra, Gazze Şehri’ndeki evinin yakınında bir hava saldırısıyla parçalanan mermiden yaralandı ve bacağının kesilmesi gerekti. Savaşın bıraktığı 6.000’den fazla amputeden biri oldu.
Bacağını kaybettikten sonra, “Hayatta tüm umudumu kaybettim,” diyor 35 yaşındaki Barawi. Ancak, kendi altı kişilik ailesine ve beş kız kardeşine bakmak zorunda olduğunu belirtmekte.
Savaştan önce berberlik yapan Barawi, para kazanmak için saç kesmeye geri döndü. Protetik bacağı olmadan, yaşadığı çadırda çalışırken krikolarında denge sağlıyor. “Zor koşullarda çalışıyorum,” diyor. “Bir bacağım yok. Üç müşteri için kesim yaptıktan sonra yorgun düşüyorum, dinleniyorum ama devam ediyorum.”
İsrail saldırıları sonucu yıkılan binaların altında daha binlerce ceset kalmış durumda. Ateşkesin ardından, Gazze yönetimi, bu cesetleri bulmak için yavaş yavaş her yerine gidebilir hale geldi.
Geçen hafta, bir arama ekibi, nihayet Haneen al-Khodari’nin Gazze Şehri’ndeki evine ulaştı. Aralık 2023’te binası vurulduğunda, al-Khodari, yakındaki bir ağaca fırlatıldı ve hastanede geçirdiği haftaların ardından ailesinin birçok üyesinin hayatını kaybettiği söylendi. O günden beri, 17 akrabasının cesedi enkaz altında kalmıştı.
Ancak sekiz saatlik kazıdan sonra ekip, sadece küçük bir çocuğun kalıntılarını ve iki kemik bulabildi. Diğer cesetler için arama durduruldu.
Al-Khodari, yıkıntıların üzerinde otururken hayal kırıklığı içinde. “Bu anı üç yıl bekledik,” diyor. Önünde yere serilen bir plastik örtüde bulunan kalıntılar, “Karışık kemikler” etiketiyle işaretlenmiş.