Hürmüz Boğazı’nda yaşanan ve petrol arzında kesinti riskini artıran gelişmeler, dünya petrol piyasalarında alternatif taşıma güzergahlarının önemini artırırken, Adana’nın Ceyhan ilçesi sahip olduğu boru hattı, geliştirilebilir liman ve depolama altyapısıyla uluslararası petrol ve petrol ürünleri ticaretinin merkezi olma potansiyeliyle öne çıkıyor.
Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın “Ceyhan’ı bir Rotterdam yapabiliriz. Böyle bir hedefimiz var. Ceyhan’ı petrol ve petrol ürünlerinin depolandığı, ticaretinin ve fiyatlanmasının yapıldığı bir merkeze dönüştürme hedefimiz var.” açıklamasının ardından Ceyhan’ın özellikle Hürmüz Boğazı sonrası yaşanan petrol tedariki sorununa alternatif olabileceği değerlendiriliyor.
Ceyhan Deniz Terminali’ne ulaşan başlıca ham petrol kaynaklarından biri, Azerbaycan’ın Hazar Denizi kıyısındaki Sangaçal Terminali’nden başlayarak Gürcistan üzerinden Türkiye’ye uzanan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Boru Hattı olurken, bu hat üzerinden Ceyhan’a günlük ortalama yaklaşık 600 bin varil petrol taşınıyor.
Ceyhan’ın bir diğer önemli petrol tedarik güzergahını ise Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı oluşturuyor.
Kerkük ve çevresindeki petrol sahalarından başlayan hat, Irak’ın kuzeyinden Türkiye’ye uzanarak Ceyhan Deniz Terminali’ne ulaşıyor.
Irak’ın petrol ihracatında stratejik öneme sahip olan bu güzergahın mevcut taşıma kapasitesi 1,5 milyon varil seviyesinde bulunuyor.
Irak, Hürmüz Boğazı’nda yaşanan arz ve sevkiyat sorunları sonrasında Kerkük-Ceyhan güzergahını yeniden daha etkin kullanmaya yönelirken, Mart 2026’da Kerkük petrolünün Ceyhan üzerinden ihracatı yeniden başladı. Söz konusu dönemde günlük 250 bin varile kadar petrolün Ceyhan’a taşınması öngörüldü.
Ayrıca, Türkiye ile Irak arasında 1 Ağustos’ta Irak–Türkiye Ham Petrol Boru Hattı’nın etkin kullanımını sağlamak amacıyla 1 yıllık yeni bir petrol anlaşması imzalandı. Anlaşma, Ceyhan Limanı’na günlük 750 bin varil petrol akışı öngörüyor.
Türkiye’nin önce Akdeniz’e, oradan da dünyaya açılan kapısı Ceyhan, sahip olduğu boru hattı altyapısı, kritik enerji altyapılarındaki güvenlik, işletme kabiliyeti ve genişleme potansiyeliyle önemli bir enerji merkezi adayı olarak öne çıkıyor.
Ceyhan’da 3,5 milyon varillik petrol ticaret potansiyeli var
AA muhabirinin Türkiye Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı verilerinden yaptığı derlemeye göre, BTC Boru Hattı Ceyhan’ın enerji merkezi olma potansiyelini güçlendiren önemli altyapılardan biri olarak öne çıkıyor.
BTC Boru Hattı üzerinden Ceyhan Limanı’na günlük yaklaşık 600 bin varil petrol geliyor. Burada ayrıca kullanılmayan yaklaşık 400 bin varillik petrol taşıma kapasitesi bulunuyor.
Bu kapasitenin değerlendirilmesiyle BTC üzerinden Ceyhan’a gelen petrol miktarının yaklaşık 1 milyon varile ulaşacağı tahmin ediliyor.
Irak’ın kuzeyinden gelen Kerkük petrolünün yanı sıra Ceyhan’ın gelecekte Irak’ın güneyindeki petrol kaynaklarına da alternatif çıkış güzergahı sunması gündemde bulunuyor.
Irak’ın Basra-Haditha petrol boru hattı projesinin, Irak’ın güneyindeki Basra bölgesinden çıkan petrolü ülkenin kuzeyine ve buradan Ceyhan dahil farklı ihracat noktalarına ulaştırması planlanıyor. Projenin toplam taşıma kapasitesinin 2,5 milyon varile kadar çıkarılması hedefleniyor.
Böylece Ceyhan’da günlük 3-3,5 milyon varillik bir petrol ticareti potansiyeli ortaya çıkıyor. Bu miktar, dünya petrol talebinin yaklaşık yüzde 3-3,5’ine karşılık geliyor.
Ceyhan’daki petrol ve petrol ürünlerinin depolanmasına yönelik tank ve depolama alanları da bu potansiyeli destekleyen önemli unsurlar arasında yer alıyor.
Söz konusu altyapının yanı sıra bölgede petrokimya tesisleri ve rafineri yatırımlarının geliştirilmesiyle Ceyhan’ın önemli bir petrol ve petrol ürünleri ticaret merkezine dönüştürülmesi mümkün görünüyor.
Silopi’den gelen boru hatları 1,5 milyon varil petrol taşıma kapasitesinde
Silopi’den Ceyhan’a gelen boru hatları günlük 1,5 milyon varil petrol taşıma kapasitesine sahip.
Bu kapasite, Türkiye’nin ihtiyacının üzerinde bir miktardaki ham petrolün Türkiye’ye getirilmesine ve Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına sevk edilmesine imkan sağlayabilecek seviyede.
Dünyanın günlük petrol ihtiyacı yaklaşık 103 milyon varil seviyesinde bulunuyor. Silopi-Ceyhan hattının 1,5 milyon varillik kapasitesinin tamamının kullanılması halinde, dünya petrol ihtiyacının yaklaşık yüzde 1,5’i her gün Ceyhan’a getirilebilir ve buradan dünya piyasalarına ulaştırılabilir.
Söz konusu kapasite, aynı zamanda Türkiye’nin günlük petrol ihtiyacının yaklaşık 1,5 katına karşılık geliyor.
Bununla birlikte, Ceyhan’a ulaşan bu boru hattının potansiyelinin mevcut 1,5 milyon varillik kapasitenin üzerine çıkarılabileceği değerlendiriliyor.
Öte yandan, Ceyhan’ın potansiyelini güçlendiren unsurlardan biri de Türkiye’nin yurt içindeki petrol üretimindeki artış olarak öne çıkıyor.
Şırnak’ın Gabar bölgesinde günlük petrol üretiminin 80 bin varil seviyesini aşmasıyla birlikte, bölgedeki üretimin önemli bölümünün Silopi-Ceyhan Hattı üzerinden Ceyhan’a ulaştırılması, Türkiye’nin kendi petrolünün de Akdeniz üzerinden uluslararası piyasalara taşınmasına imkan sağlıyor.
Gabar’daki üretim artışı, Silopi-Ceyhan hattının önemini artırırken, Ceyhan’ın Türkiye’nin artan petrol üretimi için de stratejik bir çıkış noktası olma potansiyelini güçlendiriyor.