Joseph Horowitz’tan
Leonard Bernstein, Gustav Mahler’de bir çağın tanımlayıcı özelliği olan huzursuz çabayı duyuyordu. Yapay zeka insan sorgulamalarında yeni alanlar fethettikçe, çaba gösterme isteği ne olacak?
New York Times’ta “Dünyanın En Büyük Matematikçilerinden Biri Neden ‘Savaş Ayarında’” başlıklı makalede, ünlü matematikçi Terence Tao’nun OpenAI’nin Navier-Stokes problemini çözdüğünü öğrenmesinin ardından duyduğu endişe aktarılıyor. Makale, yapay zeka ile ilgili artan kaygıları bir parabel halinde sunuyor ve Bernstein’ın bazı kehanetlerini hatırlatıyor.
Elizabeth Bumiller, UCLA matematikçisi Terence Tao’nun, “Bir asırdan fazla süredir büyük dâhilerin çözüm bulmakta zorlandığı yedi ‘Milenyum Ödülü problemi’nden biri” olan Navier-Stokes probleminin çözüldüğünü öğrenince, “Birçok insan yılı… kaybediliyor veya yok ediliyor” şeklindeki korkusunu yazdığı dijital bir blogda paylaştığını bildirdi. Bumiller ayrıca, Harvard’da bir grup matematikçinin hazırladığı bir taslak rapordaki kayıplar hissinin de vurgulandığını belirtti.
Bernstein, tüm büyük yirminci yüzyıl eserlerinin umutsuzluktan veya protestodan doğduğunu, ancak hepsinin derin bir acıyla dolu olduğunu savunuyordu. Mahler’in dokuz senfonisinde, insanın mücadele ve kurtuluş arayışını sorgulayan bir temayı işlediği görülüyor. Öte yandan, Mahler’in genellikle umutsuz hayalleri, nihayetinde iyimser bir mesajla sonuçlanıyor.
Mahler’in son senfonilerinin her biri, varoluşsal bir mesaj içeriyor. Örneğin, Birinci Senfoni coşkulu bir zaferi simgeliyor; İkinci Senfoni’de “Kalbim, zafer için tekrar kalk!” dizesi yer alıyor. Üçüncü Senfoni, yazın patlaması ve aşkın gücü üzerine bir meditasyon sunuyor. Mahler’in müziğinde kaygı ve geçmişe özlem ise sürekli olarak yer alıyor.
Mahler, 1907’de yaşadığı büyük bir kişisel trajediyle karşı karşıya kaldı; beş yaşındaki kızı Putzi hayatını kaybetti. Aynı yıl Viyana Devlet Operası’ndaki görevinden istifa etti. İki yıl sonra Doğu şiiri ve felsefesiyle dolu olan Das Lied von der Erde ve Dokuzuncu Senfoni, farklı bir kurtuluş arayışını konu alıyor. Süleyman bir Müzik Senfonisi olan No. 8, varoluşsal mücadele yerine Goethe’nin Faust eserinin zafer sahnesini bir araya getiren devasa bir orkestra ile sonlanıyor.
Bernstein, Mahler’i yönettiğinde onun Faust’unun ruhunu yaşadı. Ayrıca Liszt’in Faust Senfonisi üzerinde de uzmanlaşmış, bu eserinin en büyük parçası olduğunu belirtmiştir. Ancak, 1971’deki büyük simfoni denemesi olan Mass, Bernstein’ın Kurtuluş Savaşı sonrası Amerika’sını ele alsa da, umutsuz bir kapanış ile sona eriyor.
Bugün, geçmişin çabalarını yapay zekanın yerine geçirip geçiremeyeceği merak edilmektedir. AI, müzik ve edebiyat gibi sanatları matematikteki gibi ustalıkla yapabilir mi? Şu an için bunu başarması mümkün görünmüyor. Ancak yapay zeka, insan zekasının sınırlarını zorlamakla birlikte, insanın pasifliğini de artıracak yeni alanlar yaratma ihtimali taşıyor.
Joseph Horowitz‘un Bearing Witness: The American Odyssey of Leonard Bernstein adlı eseri 2027 sonbaharında yayımlanacak.
