Ursula K. Le Guin’in “Omelas’tan Ayrılanlar” adlı eserindeki ütopya vizyonunu düşünün, ancak bu sefer farklı bir versiyonunu hayal edin: Hollywoodupia.
Bir sanatçı, teknoloji girişimcisi, milyarder ya da belki de bir influencer olabilirsiniz. Kuralları öğrenir, yerinizi bulur ve hayatta kalma şansı elde edersiniz. Aslında, hayatta kalmaktan daha fazlasını: bolluk içinde yaşamaya. Peki, aşmanız gereken bir sınırı geçerseniz ne olur? Kalıp kalmayacağınıza kim karar verir? Ve o topluluğa ait olduğunuz dönemde yarattığınız her şeye ne olur?
Le Guin’in Omelas’ında, bir şehrin mutluluğu tek bir çocuğun acısına bağlıdır. Vatandaşlar bunun farkındadır. Çoğu bunu kabul eder; bazıları ise o şehirden ayrılır. Bu hikaye, güzel bir dünyanın mümkün kılınması için nelerin kabul edilebilir olduğunu sorgulatarak okuyucuyu rahatsız eder.
Hollywoodupia, güzellik, servet ve ait olma duygusu arasında kendi düzenlemelerine sahiptir. Bunları anlamak için, bir kültürel kurumun fikrini değiştirdiği anı incelemek önemlidir.
31 Ağustos’ta, Metropolitan Sanat Müzesi, planlanan “John Galliano: Horizons” sergisinin 2027 baharında gerçekleştirilmeyeceğini duyurdu. Müze, bu kararı Galliano ile ortaklaşa aldığını bildirdi. Bu değişiklik, Galliano’nun antisemitik açıklamaları üzerindeki tepkilerin ardından geldi; topluluk liderleri, politikacılar ve bağışçılar karşı çıktı.
Beni burada ilgilendiren sergi kendisi. Bir müze bir sanatçının eserini sergilediğinde, bu, sanatçıyı onaylamak anlamına mı geliyor? Yaratıcı bir mirası incelemek ile yazarını kutlamak arasında ne kadar mesafe var?
Bir sergi, seçimleri, yorumları ve bırakılan boşluklar aracılığıyla bir argüman ortaya koyar. Sanatsal başarıyı rahatsız edici bir tarihle yan yana koyabilir. İzleyicileri, hayran oldukları eser ile onu yaratan kişi arasındaki ilişkiyi sorgulamaya davet edebilir.
Çerçeveleme önemlidir. Bir ayna sergisi, zaferi sunarak farklı bir mesaj iletebilir. Eğer önerilen bir tribute dayanılmaz hale gelirse, daha derin bir inceleme sergisi mümkün olabilir miydi?
Galliano özür diledi ve 2024’te Maison Margiela’dan ayrılmadan önce on yıl boyunca önemli bir yaratıcı rolde bulundu. Onun profesyonel geri dönüşü, “atılan” kariyer ifadesinin yetersiz kalmasına neden oluyor. Şimdi tartışılan, o kariyeri yorumlama yetkisi ve kurumsal yerini belirleme meselesidir.
Sanatçının ne zaman affedilmesi gerektiğini sıkça sorarız. Bir müze için daha faydalı bir soru ise şudur: Bir çalışmanın incelenebilmesi için af öncelikli mi olmalıdır?
Met, Galliano’nun tasarımlarını koleksiyonunda saklamaya devam ediyor ve ona modanın tarihi anlatımında yer vermeye devam ediyor. Bu durum, toplama, sergileme ve onurlandırma arasındaki sınırı ilginç kılıyor.
Ayrıca giysiler ve paralar da var. “Dior by John Galliano” nasıl olabiliyor da bir sergi Galliano’ya yönelik tutumlarla tartışmalı bir hale gelebiliyor? Nesne, ona yapışan isimden daha kolay mı seyahat edebiliyor?
Bir vintage satışının Dior veya Galliano için doğrudan gelir sağlaması gerekmez. Satıcı, koleksiyoner, moda evi ve müze farklı konumlarda bulunuyor. Bu farklılıklar, daha net bir soruya götürüyor: Yaratıcı çalışmanın ekonomik değerini kim koruyor ve tarihini yorumlama sorumluluğu kimde?”
Bir çizgiyi saygıyla anlamak istiyorum. Bu çizginin piyasa ve müze arasında nasıl çizildiğini kavramak istiyorum.
Kültür siyasettir. Sanat siyasaldır. Peki ya para?
Para, hangi eserlerin üretileceğini, korunacağını ve gösterileceğini belirlemede yardımcı olur. Sergilerin maliyetini karşılar ve kurumlara risk alma imkanı sunar. Para çekildiğinde bu alan daralabilir. Kültürel yargıyı ciddiyetle incelemek için, bunun hangi koşullar altında uygulandığını incelememiz gerekiyor.
Şimdi, New York’tan Venedik’e bir uçuş düşünelim.
Orada, en sevdiğim çiftlerden biri olan Penelope Cruz ve Javier Bardem, Florian Zeller’in “Bunker” adlı filminde rol alıyor. Film, bir milyarder için hayatta kalma sığınağı tasarlamaya çalışan bir mimarın hikayesini anlatıyor ve evliliği üzerindeki etkilerine odaklanıyor.
Venedik’te prömiyeri gerçekleştirilen bir diğer yapım, Alex Gibney’nin “Musk” adlı belgeseli, teknoloji girişimcisi ve gerçek hayattaki milyarderin güç ve etkisini inceliyor.
Kurgusal bir milyarder bir sığınak inşa etmek istiyor. Bu imaj benimle kalıyor: Dış dünyadaki çöküşten korunma vaadinin yaşayabileceği bir özel alan.
Burada, Le Guin yeniden ortaya çıkıyor. Omelas’ı terk edenler, mutluluklarının koşullarını reddediyor. Milyarderin hayal ettiği geri çekilme, ortak bir gelecekten koruma satın alıyor. Ayrılmanın ahlaki anlamı, geride bırakılanların neler olduğu ve neden ayrıldıklarına bağlıdır.
Mimar, bu soruya yaratıcı bir form veriyor. Birinin gücüne hizmet etmek ne demektir? Bir sipariş, bir şeyler yaratma imkanı sağlar. Ancak bu yaratıcılığa başka birinin seçtiği bir amaç da verir.
“Musk” mülkiyet konusunu gündeme getiriyor. Bir sanatçının bir izleyici kitlesine ulaşmak için bir platforma ihtiyaç duyması gerekiyor. Ancak, platformun sahibi, o izleyicinin eseri nasıl deneyimleyeceği üzerinde etki sahibi olabilir. Eleştiri mümkündür, ancak konuşma yetisi ile dağıtım üzerindeki etki farklı güçlerdir.
Sinemanın bir milyarderi sorgulaması mümkündür. Bir müzenin de bir tasarımcı üzerine yeniden düşünmesi mümkündür. Ancak bu eylemler, kültürün incelemeye çalıştığı para, mülkiyet ve tanınma yapılarının dışarısında gerçekleşmez.
Peki, kim güç sahibidir?
Dikkat edilmesi gerekeni belirleyen küratör mü? Sergiyi mümkün kılan bağışçı mı? Önermeyi sorgulayan izleyici mi? O izleyiciye erişimi kontrol eden sahibi mi?
Hollywoodupia’nın sakinleri, aynı fotoğraflarda yer alabilir, ancak şehir içindeki hakları çok farklı olabilir. Bazıları davetiyelere bağımlıdır, diğerleri ise mekanların sahipleridir.
Önemli olan, bir kültürel kurumun elindeki yetkiyle ne yaptığıdır. Sanatsal başarıyı ve rahatsız edici tarihi bir arada görünür kılabilir mi ve izleyicisine düşünmesi için güvenebilir mi?
Bir müzenin yargısı, bir serginin bize neyi anlamamızda yardımcı olabileceği ile başlamalıdır. Zor olan, bunu nasıl sergileyeceğini belirlemektir.