Uzun yıllardır, Rusya Orta Asya’dan gelen işçiler için ana hedef ülkesi konumundaydı. Ancak bu coğrafi durum değişim göstermeye başladı. Rusya, bölgedeki birincil işgücü piyasası olmaya devam etse de, artan sayıda Orta Asyalı, Türkiye ve Güney Kore gibi Avrupa ve Asya’da yeni iş fırsatları arayışına girmekte. Bu sadece göç yollarındaki bir değişim değil; işgücü hareketliliğinin, insan sermayesinin geliştirilmesi ve ekonomik iş birliğinin artırılması açısından bir fırsat olduğunu gösteriyor.
Türkiye, geniş ve çeşitlendirilmiş ekonomisi sayesinde bu geçişi yönetmek için önemli bir konumda. Orta Asya ise genç nüfusu, hızla büyüyen işgücü ve yurtdışında güvenli, yasal istihdam fırsatlarına duyduğu açık istek ile dikkat çekiyor. Coğrafi yakınlık, güçlü ekonomik ilişkiler ve yoğun kültürel bağlar bu durumu destekliyor.
Bu fırsatlar zaten gözlemlenmeye başladı. 2025 yılında Özbekistan’a gönderilen para havaleleri 18.9 milyar dolara çıkarak, bir önceki yıla göre %28 arttı. Ayrıca, işgücü göçü, Rusya, Kazakistan ve Güney Kore gibi alışılmış destinasyonların ötesine geçerek daha fazla çeşitleniyor.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından sağlanan veriler de durumu doğruluyor. 2025 yılında Türkiye’ye taşınan 393,829 kişinin 301,877’si yabancı uyruklu olarak kaydedildi. Yabancı gelenlerin %23.4’ünü Türkmenistan vatandaşları, %6.9’unu ise Özbekistan vatandaşları oluşturdu ve bu ülkeler Türkiye’nin ana göç kaynakları arasında yer aldı.
Türkiye’nin ilgisi yalnızca rakamlarla sınırlı değil. Ülkedeki işgücü piyasası yapısal değişimler yaşıyor. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından hazırlanan 2025 yılı ekonomik raporuna göre, bazı mesleklerde yetenek uyumsuzlukları, dijital beceri eksiklikleri ve işgücü sıkıntıları söz konusu. Yaşlanan nüfus ve teknolojik dönüşüm nedeniyle uygun becerilere duyulan ihtiyaç giderek artacak. İnşaat, turizm, konaklama, tarım, imalat, lojistik ve sosyal hizmetler gibi mevsimsel veya yüksek devire sahip sektörlerde işgücü talebi belirgin şekilde hissediliyor.
Mevcut göç modeli henüz parçalı bir yapı sergiliyor. Çoğu işçi, önce seyahat ediyor daha sonra geldikleri yerde iş bulmaya çalışıyor ve bu süreçte gayri resmi aracılara bağlı kalıyor. Gerçek ücretler, çalışma koşulları, yasal gereklilikler veya işverenin güvenilirliği hakkında sınırlı bir bilgiye sahip oluyorlar. Sonuç olarak, göçmenler dolandırıcılık, sömürü, gidiş dönüşsüz çalışma ve düzensiz durumlarla karşılaşabiliyor.
Türkiye, bu durumun bedelini ödüyor; kayıtdışılık denetimi zayıflatıyor, vergi ve sosyal güvenlik katkılarını azaltıyor ve kanunlara uyan işletmeleri dezavantajlı bir duruma düşürüyor. Başarılı bir göç politikası, bir işçinin memleketinden ayrılmadan önce uygun şekilde doğrulanmış iş ilanları, gereken eğitim ve yasal sözleşme ile başlamalı.
Türkiye ile Özbekistan arasında Ocak 2026’da imzalanan anlaşmalar önemli bir temel sağlıyor. Yeni düzenlemeye göre, Türk İstihdam Kurumu (İŞKUR), talep gören mesleklerle ilgili verileri merkezileştirecek ve bu talepleri Özbekistan Göç İdaresi’ne iletecek. İki ülke ayrıca, düzensiz durumda olan Özbek vatandaşlarının kayıt altına alınmasına devam etme taahhüdünde bulundu. 1 Mart 2026’dan itibaren, Türkiye’de kesintisiz olarak en az üç yıl yaşayan Özbek vatandaşları çalışma izni alma hakkına sahip olacak.
Bu durum, bireylerin kendi başlarına iş arama sürecinden, organize işgücü hareketliliğine geçişin önemli bir aşaması olabilir. Ancak bu, sadece tek seferlik bir ikili çaba olmaktan çıkmalı.
Aralık 2025’te, Türk Konseyi (OTS) iş gücü, istihdam ve sosyal koruma bakanlarının ilk toplantısını gerçekleştirdi. Yeni bir çalışma grubu, işgücü hareketliliği, mesleki eğitim, yeterliliklerin tanınması, dijital istihdam hizmetleri, göç yönetimi ve sosyal güvenliği ortak öncelikler olarak belirledi. Böylece daha kapsamlı bir bölgesel model şekillenmeye başlıyor.
Bir sonraki adım, Türkiye-Orta Asya İşgücü Hareketliliği ve İnsan Sermayesi Gelişimi Ortaklığı’nın kurulması olmalıdır. Tek bir göç sistemi kurmaktan ziyade, Türkiye’nin meslek gereksinimlerinin yıllık tahminleri, doğrulanmış dijital ilanlar, Türkiye standartlarına göre önceden eğitimler, yeterliliklerin tanınması, taşınabilir sosyal koruma ve döngüsel göç ile dönüş yapan işçilere destek gibi çeşitli pratik önlemleri koordine etmelidir.
Başarı, sadece Türkiye’deki Orta Asyalıların sayısıyla ölçülmemelidir. Hareketliliğin hedefi, sağladığı faydalardır. Türkiye, gerçek talebe uygun işçileri elde ederken, istihdam maliyetlerini düşürmeli ve kayıtdışı istihdama karşı çıkmalıdır. Orta Asya ülkeleri ise daha çeşitlendirilmiş işgücü piyasalarına, daha yüksek gelir seviyelerine ve daha nitelikli bir iş gücüne sahip olmalıdır. Göçmenler, yasal istihdam, sosyal koruma, mesleki gelişim fırsatları ve gerçek kariyer perspektifleri elde etmelidir.
Geri dönüş de göç politikasına dahil edilmelidir, çünkü Türkiye’de kazanılan beceriler, birikimler ve deneyimler, dönüş yapan işçilerin kendi ülkelerinde girişimcilik, yatırım ve teknoloji transferini desteklemek için kullanılabilir. Bu, yalnızca işçi, ücret ve havale akışını içeren bir süreçten, eğitimi, istihdamı, beceri kazanımını, geri dönüşü ve yeniden yatırımı kapsayan verimli bir döngüye dönüşmektedir.
İşgücü hareketliliği, “gönderen” bir ülke ile “alan” bir ülke arasındaki basit bir anlaşma olarak görülmemelidir; doğru yönetildiğinde, daha geniş Türk bölgesinde işgücü piyasalarını, mesleki eğitimi, yatırımı ve teknolojiyi birbirine bağlama potansiyeline sahiptir. Türkiye ve Orta Asya, göç akışlarını yönetmekten, insanların, yeteneklerin ve ortak refahın odaklandığı kalıcı bir ortaklık kurma fırsatını yakalamıştır.